Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Nga Maxim Reshetnikov đã thẳng thừng bác bỏ cảnh báo của Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan về nguy cơ sụp đổ của Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) nếu Moscow không dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu nông sản Armenia, theo chi nhánh Armenia của đài RFE/RL (Azatutyun) ngày 30/7.
Cuối tháng 7, quan hệ song phương trở nên căng thẳng khi ông Pashinyan ngày 29/7 tuyên bố lệnh cấm nhập khẩu nông sản từ Armenia gần đây đã khiến EAEU “bị tê liệt”. Ông cảnh báo việc Moscow không sớm dỡ bỏ lệnh cấm sẽ đánh dấu “sự khởi đầu cho sự kết thúc của EAEU”.
“Và nếu vấn đề này không được giải quyết nhanh chóng, tôi chắc chắn 100% rằng Armenia sẽ vượt qua được khó khăn này trong khi EAEU thì không”, ông nói và cho biết sẽ đưa vụ việc ra cuộc họp với Thủ tướng Nga và lãnh đạo các nước thành viên khác trong tuần này.
Armenia chỉ chiếm chưa đến 1% thương mại của Nga
Phản bác trực tiếp, ông Reshetnikov cho rằng luận điểm “không có Armenia thì không có EAEU” là sự phóng đại. Theo TASS, Bộ trưởng Nga lập luận rằng Armenia chỉ chiếm chưa đến 1% kim ngạch thương mại quốc tế của Nga, và Moscow có thể dễ dàng thay thế nguồn cung từ quốc gia Nam Kavkaz.
“Việc thay thế nguồn cung từ Armenia sẽ không khó khăn đối với chúng tôi”, ông Reshetnikov nói.
So sánh thương mại hai chiều, thị phần của Nga trong thương mại quốc tế với Armenia đạt 28% trong những tháng đầu năm nay, trong khi xuất khẩu của Armenia sang Nga đạt khoảng 3 tỷ USD vào năm ngoái.
Chuyên gia: Armenia rút lui không khiến EAEU sụp đổ
Theo ông Hayk Khalatyan, người đứng đầu Trung tâm Phân tích Nghiên cứu Chiến lược và Sáng kiến của Armenia, việc Armenia rút khỏi EAEU sẽ không dẫn đến sự sụp đổ của liên minh này. Ông nhắc lại rằng nhiều quốc gia thành viên EAEU ban đầu phản đối việc Armenia gia nhập khối, và chỉ nhờ sự vận động hành lang của Nga, Armenia dù không có chung biên giới với liên minh vẫn trở thành thành viên chính thức.
“Tôi không tin rằng việc Armenia rút khỏi EAEU sẽ dẫn đến sự sụp đổ của liên minh này. Hơn nữa, tôi muốn nhắc lại rằng nhiều quốc gia thành viên EAEU ban đầu phản đối việc Armenia gia nhập khối, và chỉ có sự vận động hành lang của Nga mới giúp Armenia, dù không có chung biên giới với liên minh, trở thành thành viên chính thức”, ông Khalatyan nói.
Ông cũng lưu ý Armenia cuối cùng trở thành một trong những nước hưởng lợi chính từ liên minh, bằng chứng là tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của nước này.
Xuất khẩu có thể giảm hơn 60% nếu mất ưu đãi thuế quan
Số liệu được Bộ trưởng Reshetnikov nhấn mạnh cho thấy Armenia hưởng lợi lớn từ tư cách thành viên EAEU từ năm 2015. Xuất khẩu của Armenia sang các nước EAEU đã tăng hơn 13 lần, từ 240 triệu USD lên 3,2 tỷ USD trong giai đoạn 2015-2025. Hơn 80% hàng xuất khẩu truyền thống của Armenia gồm thực phẩm, nông sản, đồ uống có cồn được đưa vào thị trường EAEU.
Tuy nhiên, theo ước tính chuyên gia, nếu mất quyền tiếp cận thị trường EAEU không thuế quan, xuất khẩu của Armenia sang khối này sẽ giảm hơn một nửa, thậm chí hơn 60%. Nguyên nhân bao gồm việc khôi phục kiểm soát hải quan, biên giới, chấm dứt công nhận tự động giấy tờ hàng hóa và chi phí hậu cần tăng.
Khí đốt giá rẻ là lợi thế khó thay thế
Điểm đặc biệt là Nga cung cấp khí đốt cho Armenia với giá 177,5 USD/1.000 m3 trong khuôn khổ thị trường khí chung EAEU, trong khi giá khí châu Âu hiện vượt 600 USD/1.000 m3. Armenia còn tiết kiệm khoảng 120 triệu USD mỗi năm nhờ giảm 30% thuế hải quan đối với khí đốt.
Ông Reshetnikov cảnh báo nếu Armenia rời EAEU để tiến gần hơn với Liên minh châu Âu (EU), Moscow sẽ dừng cung cấp khí đốt với mức giá ưu đãi này và Yerevan khó tìm được đối tác bên ngoài nào đưa ra điều kiện tương tự.
Căng thẳng đường sắt và nguy cơ kiện tụng quốc tế
Không chỉ dừng ở nông sản, ông Pashinyan ngày 30/7 tuyên bố có thể chấm dứt độc quyền quản lý mạng lưới đường sắt Armenia của Công ty Đường sắt Nga (RZhD) thông qua công ty con South Caucasus Railway, thậm chí đưa vụ việc ra tòa án quốc tế. Theo báo Nga Nezavisimaya Gazeta, Yerevan đang xem xét đòi Moscow 2 tỷ USD tiền thuê dịch vụ của South Caucasus Railway.
Trước đó, Chủ tịch RZhD Oleg Belozerov đã yêu cầu Armenia bồi thường khoảng 400 triệu USD cho các khoản đầu tư từ năm 2009. Bộ trưởng Reshetnikov cũng cảnh báo về việc bồi thường, cho biết Nga đã đầu tư hơn 30 tỷ rúp (tương đương 378 triệu USD), mua đầu máy toa xe mới và phát triển hạ tầng theo hợp đồng. Nếu nghĩa vụ bị sửa đổi đơn phương gây thiệt hại cho nhà đầu tư Nga, Moscow có cơ sở đòi bồi thường.
