Chính quyền Washington đang phối hợp với Doha triển khai kế hoạch giải phóng 6 tỷ USD từ các quỹ bị đóng băng của Iran nhằm phục vụ mục đích nhân đạo. Đây là một phần trong các ưu đãi tài chính bước đầu thuộc thỏa thuận ngừng bắn vừa ký kết nhằm chấm dứt chiến sự.
Cơ chế giải ngân qua Qatar
Kế hoạch này, dù chưa hoàn tất, hướng tới việc giúp Tehran tiếp cận nguồn lực tài chính từ khối tài sản ước tính khoảng 100 tỷ USD đang bị phong tỏa trên toàn thế giới, bắt đầu với 6 tỷ USD hiện giữ tại Qatar. Theo cơ chế đang được thảo luận, Qatar sẽ tạo điều kiện cho các giao dịch mua thực phẩm, thuốc men và hàng hóa nhân đạo do Ngân hàng Trung ương Iran đặt hàng. Nguồn tiền sẽ được trích từ các tài sản bị đóng băng - chủ yếu là doanh thu từ bán dầu mỏ bị kẹt tại nước ngoài do các lệnh trừng phạt.
Lộ trình giải phóng tài sản
Động thái này có thể trở thành khuôn mẫu để xử lý các khoản tiền bị phong tỏa khác trên toàn cầu, đồng thời là bước đầu tiên trong lộ trình giải phóng 24 tỷ USD mà Tehran mong muốn được tiếp cận càng sớm càng tốt. Cơ chế này là một trong nhiều nội dung Washington dự kiến đưa ra thảo luận trong hai tháng đàm phán hạt nhân sắp tới với Tehran, sau thỏa thuận tạm dừng chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz.
Đánh giá từ chuyên gia
Bà Sanam Vakil, chuyên gia tại tổ chức Chatham House (London), nhận định rằng việc Mỹ cho phép Iran tiếp cận một phần tài sản bị phong tỏa mang lại hai lợi ích lớn. Về kinh tế, đây được coi là "phao cứu sinh" giúp Iran vực dậy tài chính. Về chính trị, nó là tín hiệu cho thấy hai bên muốn hạ nhiệt căng thẳng. Đây là một trong những ưu đãi hiếm hoi mà Iran giành được từ Mỹ để giúp ổn định đồng nội tệ và giảm bớt khó khăn cho người dân trong nước.
Áp lực kinh tế và điều kiện từ Mỹ
Tehran đang thúc đẩy việc giải phóng sớm số tài sản trị bị phong tỏa để giải quyết tình trạng khủng hoảng kinh tế, lạm phát phi mã và sự sụt giảm của đồng nội tệ. Theo biên bản ghi nhớ, Mỹ cam kết cho phép Iran tiếp cận các nguồn tài chính này và sẽ đàm phán để thiết lập cơ chế thực thi cụ thể. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ khẳng định, dòng tiền sẽ chỉ được giải ngân nếu Iran tham gia đàm phán một cách hiệu quả.
Tuyên bố từ Tổng thống Trump
Phát biểu tại hội nghị G7 ở Pháp hôm 17/6, Tổng thống Trump nhấn mạnh: "Chúng ta đã tịch thu tiền của họ, đó không phải tiền của chúng ta, đó là tiền của họ và chúng ta đã phong tỏa nó. Đến một thời điểm nào đó, có lẽ chúng ta sẽ phải hoàn trả". Một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ cho biết Tehran sẽ được tiếp cận tài sản nếu thực thi biên bản ghi nhớ, và sẽ nhận được nhiều ưu đãi hơn nếu có "thiện chí hợp tác", chẳng hạn như bàn giao lượng uranium đã làm giàu.
