Trong kỷ nguyên số, nhà báo không chỉ làm báo. Họ còn phải học thêm những kỹ năng của các nhà sáng tạo nội dung số để đưa sản phẩm báo chí đến đúng nơi công chúng đang hiện diện. Không còn chỉ là một bút danh dưới bài báo hay dòng tên tác giả dưới tấm ảnh, "nhà báo nội dung số" giờ đây phải biết xuất hiện trước ống kính, livestream từ hiện trường, ghi hình bằng điện thoại, thu âm đạt yêu cầu và theo dõi phản hồi của công chúng trên nhiều nền tảng.
Sản xuất nội dung số báo chí
Gần như mọi phóng viên, biên tập viên của Trung tâm Phát triển nội dung số Báo Thanh Niên hiện nay đều có thể xuất hiện trước ống kính tại bất kỳ sự kiện nào. Từ những bản tin hiện trường về mưa ngập trên phố Thái Thịnh (Hà Nội) của Vũ Đoan, Nguyễn Anh; những chuyến công tác tại Trường Sa của Võ Hiếu, Hồ Hiền; các triển lãm công nghệ quốc tế ở Đài Bắc (Đài Loan) của Cẩm Tú cho đến hành trình tác nghiệp tại Ấn Độ của Mai Phương..., người xem ngày càng quen thuộc với hình ảnh phóng viên trực tiếp dẫn hiện trường thay vì chỉ đứng sau trang viết.
Thoạt nhìn, công việc ấy không khác nhiều so với các nhà sáng tạo nội dung trên TikTok, YouTube hay Facebook. Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở quy trình làm nghề. Một video trên mạng xã hội có thể được xây dựng từ trải nghiệm cá nhân hoặc quan điểm riêng của người thực hiện. Với nhà báo, mỗi thông tin xuất hiện trong video đều phải trải qua quá trình xác minh, đối chiếu dữ liệu, tham khảo chuyên gia và kiểm chứng nghiêm ngặt. Khác với phần lớn nội dung giải trí trên mạng xã hội, từng khung hình, từng con số, từng lời bình trong sản phẩm báo chí đều phải bảo đảm độ chính xác trước khi xuất bản.
Đa nền tảng, đa chỉ số đánh giá
Nếu trước đây, sản phẩm báo chí chủ yếu được xuất bản trên báo in hoặc báo điện tử thì ngày nay mỗi nội dung lớn đều được triển khai đồng thời trên nhiều nền tảng. Từ những ngày lễ trọng đại của đất nước đến các sự kiện quốc tế thu hút sự quan tâm, đều được tổ chức tường thuật, bình luận và phát sóng trực tiếp trên hệ sinh thái số của Báo Thanh Niên. Trên Thanh Niên điện tử là thông tin và hình ảnh cập nhật; trên YouTube và TikTok Thanh Niên là video trực tiếp hoặc bình luận - kênh hình và tiếng đồng thời mang đến cho người đọc, người xem những lựa chọn phù hợp.
Ngay cả với những sự kiện bất ngờ như động đất tại Myanmar tháng 3.2025, chỉ trong thời gian ngắn sau những rung chấn đầu tiên, các nền tảng của Báo Thanh Niên đã liên tục cập nhật diễn biến, tổ chức bản tin trực tiếp và phân tích tác động của sự kiện. Đằng sau mỗi chương trình phát sóng là guồng quay sản xuất nội dung liên tục. Nhiều sự kiện quốc tế phụ thuộc vào nguồn tín hiệu có bản quyền của nước ngoài khiến phóng viên, biên tập viên phải vừa biên dịch, vừa dựng video, biên tập lời bình và tổ chức phát sóng gần như đồng thời.
Thuật toán thay đổi, nội dung đa phương tiện thích nghi
Một trong những thay đổi lớn nhất của nội dung đa phương tiện những năm gần đây nằm ở cách kể chuyện. Thuật toán của các nền tảng số lẫn thói quen của người dùng hiện đã thay đổi hoàn toàn, người xem chỉ mất vài giây để quyết định tiếp tục hay rời khỏi một video. Điều đó buộc những người làm nội dung phải thay đổi tư duy sản xuất. Nếu như trước đây, các khuôn mẫu bản tin truyền hình là "khuôn vàng thước ngọc" để người làm nội dung video học theo thì bây giờ tin tức video không còn được dựng theo tuyến tính trình tự mà chi tiết hấp dẫn nhất phải xuất hiện ngay từ đầu. Thông tin cốt lõi phải được đưa lên trước. Không còn những video dài đăng lên mọi nền tảng mà là cung cấp video "đo ni đóng giày" cho từng kiểu xem. Ngay từ giai đoạn xây dựng kịch bản, phóng viên và biên tập viên đã phải tính toán nhiều phiên bản nội dung khác nhau: video dài cho YouTube, video dọc cho TikTok, Zalo Video, Facebook Reels hay YouTube Shorts.
Sự phát triển của báo chí số cũng kéo theo áp lực chưa từng có đối với người làm nghề. Nếu trước đây, hiệu quả của một bài báo chủ yếu được đo bằng lượng người đọc thì ngày nay mỗi sản phẩm nội dung phải đối mặt với hàng loạt chỉ số đánh giá khác nhau: thời gian xem, tỷ lệ xem hết video, số người đăng ký theo dõi mới, mức độ tương tác trên các nền tảng…
Áp lực cạnh tranh đa nền tảng
Những thay đổi trong nghề báo không chỉ đến từ công nghệ hay sự xuất hiện của AI mà còn từ các thuật toán phân phối nội dung ngày càng khắt khe. Nếu trước đây, lượt xem và lượt nhấp chuột được xem là thước đo quan trọng nhất thì hiện các nền tảng ngày càng ưu tiên những nội dung mang lại giá trị thực sự cho người dùng. Điều đó buộc các tòa soạn phải thay đổi. Những tiêu đề giật gân hay nội dung "câu view" ngày càng khó tiếp cận công chúng. Thay vào đó, các nền tảng đánh giá cao nội dung nguyên bản, dữ liệu gốc, chuyên môn sâu và khả năng giữ chân người xem trong thời gian dài.
Một tổng kết khá thú vị từ thực tế là trừ những vụ án chấn động thì các nội dung số mang khuynh hướng tích cực, nhân văn, độc lạ… luôn thu hút lượt xem, giờ xem và tương tác tốt hơn các nội dung an ninh trật tự xã hội mà một thời được xem là "đặc sản" hút bạn đọc báo in.
Tính đến nay, Trung tâm Phát triển nội dung số Báo Thanh Niên đang vận hành 5 kênh YouTube, 5 kênh TikTok, 2 kênh Zalo Video thu hút hơn 16 triệu lượt theo dõi trên toàn hệ sinh thái. Trong đó, kênh YouTube Báo Thanh Niên nhiều năm liền giữ vị trí dẫn đầu trong khối cơ quan báo chí Việt Nam với gần 6,3 triệu lượt đăng ký. Mỗi năm, các nền tảng số của Báo Thanh Niên ghi nhận gần 2 tỉ lượt xem.
Những con số nói trên phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong cách công chúng tiếp cận thông tin. Nếu trước đây, độc giả chủ động tìm đến mặt báo hoặc website thì ngày nay báo chí phải hiện diện ở nơi công chúng đang dành thời gian nhiều nhất: YouTube, TikTok, Facebook và các nền tảng video ngắn.
Thế nên, nhà báo hôm nay phải học thêm nghề của một nhà sáng tạo nội dung số, hiểu cách vận hành của thuật toán và thích ứng với những nền tảng liên tục thay đổi. Tuy nhiên, dù xuất hiện trên báo in, báo điện tử, YouTube, TikTok hay bất kỳ nền tảng nào trong tương lai, cốt lõi của nghề báo vẫn là xác thực thông tin và mang sự thật đến với công chúng. Thuật toán có thể quyết định một nội dung được phân phối tới tay bao nhiêu người, nhưng chính niềm tin mới quyết định việc bạn đọc tìm đến tờ báo của bạn trên bất kể nền tảng nào.
