Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 31/2026, có hiệu lực từ ngày 24/6, với thời hạn thực hiện 5 năm, nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý và khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được toàn quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư, kể cả các cơ sở do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc Trung ương quản lý nhưng đã chuyển giao cho địa phương quản lý, xử lý hoặc địa phương thu hồi.
Địa phương chủ động khai thác nhà, đất dôi dư
Theo Nghị quyết, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có toàn quyền quyết định giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà của địa phương quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư. Việc khai thác phải đảm bảo lợi ích tổng thể kinh tế, xã hội của địa phương; kiểm soát chặt chẽ các yếu tố ảnh hưởng tới quốc phòng, an ninh quốc gia và môi trường. Hiện cả nước có 30.595 cơ sở dôi dư, trong đó đã hoàn thành xử lý, đưa vào khai thác, sử dụng 14.992 cơ sở.
Đáng chú ý, việc khai thác nhà, đất giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được thực hiện đối với cả các cơ sở chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) hoặc sổ đỏ bị thất lạc; không phải đáp ứng yêu cầu phù hợp về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị và nông thôn khi thực hiện khai thác.
Quy trình khai thác và cho thuê nhà, đất
Tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động lập phương án quản lý, khai thác nhà, đất được giao (xác định danh mục nhà, đất đề xuất bố trí tạm thời, danh mục cho thuê theo từng phương thức, thời hạn), báo cáo cơ quan quản lý cấp trên (nếu có) để xin ý kiến Chủ tịch UBND cùng cấp. Sau khi có ý kiến đồng ý, tổ chức thực hiện mà không phải lập, điều chỉnh, bổ sung Kế hoạch quản lý, khai thác nhà, đất.
Việc cho thuê nhà gắn với quyền sử dụng đất được thực hiện theo phương thức niêm yết giá hoặc chào giá cạnh tranh, không phải đấu giá, đấu thầu. Thời hạn cho thuê tối đa 10 năm và có thể gia hạn không giới hạn số lần nếu đáp ứng điều kiện. Trường hợp địa phương có nhu cầu cho thuê trên 10 năm, cơ quan có thẩm quyền quyết định thu hồi hoặc chuyển giao nhà, đất về địa phương quản lý, xử lý, hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh điều chỉnh quyết định để thực hiện giao đất, cho thuê đất theo quy định pháp luật về đất đai.
Xử lý nhà, đất dôi dư trong trường hợp đặc biệt
Đối với cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, sáp nhập thuộc diện chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý, người có thẩm quyền quyết định chuyển giao theo nguyên trạng, không phải lấy ý kiến Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Việc chuyển giao áp dụng cả với cơ sở chưa có sổ đỏ, mất hồ sơ pháp lý, chưa xử lý lấn chiếm, chưa xác định ranh giới. Cơ quan, tổ chức có cơ sở nhà, đất lập biên bản kiểm kê, mô tả hiện trạng, bàn giao hồ sơ và chịu trách nhiệm về tính trung thực của thông tin.
Trường hợp nhà, đất chuyển giao có nhu cầu chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng (vườn hoa, sân chơi, điểm sinh hoạt cộng đồng…), Chủ tịch UBND cấp xã quyết định, không phải trình cấp có thẩm quyền. Nếu nhà, công trình không phù hợp với mục đích mới, cơ quan quyết định chuyển đổi công năng chịu trách nhiệm xác định tính phù hợp và quyết định phá dỡ, hủy bỏ, không phải thực hiện thủ tục thanh lý tài sản, kể cả khi tài sản còn khả năng sử dụng, chưa hết khấu hao.
Quy định về phá dỡ và hoàn trả giá trị tài sản
Đối với nhà, đất dôi dư đã có quyết định thu hồi giao cho tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, hoặc chuyển giao về địa phương, Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc cấp xã quyết định phá dỡ, hủy bỏ nhà, tài sản gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất. Nếu phá dỡ trước khi giao đất, người được giao đất không phải hoàn trả giá trị tài sản. Nếu không phá dỡ, người được giao đất phải hoàn trả giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất, trừ trường hợp là cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, lực lượng vũ trang, cơ quan Đảng, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội.
Với nhà, tài sản xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác (không phải cơ quan Nhà nước), nếu tổ chức, cá nhân có đất có nhu cầu tiếp nhận lại tài sản thì cơ quan quản lý tài sản ban hành quyết định chuyển giao sau khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan Trung ương hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Tổ chức, cá nhân nhận chuyển giao phải hoàn trả giá trị còn lại theo sổ kế toán tại thời điểm quyết định. Nếu không có nhu cầu, tài sản được thanh lý theo hình thức phá dỡ, hủy bỏ (kể cả khi còn khả năng sử dụng) và bàn giao mặt bằng cho tổ chức, cá nhân có đất.
Nghị quyết có hiệu lực từ 24/6 và thời hạn thực hiện 5 năm. Sau thời hạn này, các cơ sở nhà, đất đang thực hiện theo cơ chế đặc thù được tiếp tục cho đến khi hoàn thành xử lý hoặc kết thúc thời hạn cho thuê.
