Trước yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, cùng những thay đổi của bối cảnh năng lượng trong nước và quốc tế, việc sửa đổi Luật Dầu khí đang được đặt ra nhằm tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý cho một trong những ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng của đất nước. Với mục tiêu đó, bài viết này phân tích những đòi hỏi từ thực tiễn, các nội dung sửa đổi trọng tâm và những vấn đề đặt ra trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật.
Sửa đổi Luật Dầu khí là yêu cầu tất yếu
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số trong những năm tới. Trong bối cảnh đó, bảo đảm an ninh năng lượng được xác định là nền tảng quan trọng của an ninh quốc gia, đồng thời là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển dài hạn.
Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng môi trường pháp lý đủ linh hoạt, đủ sức cạnh tranh để phát huy nội lực, thu hút nguồn lực đầu tư và nâng cao năng lực của ngành công nghiệp năng lượng, trong đó có dầu khí. Đây cũng là một trong những căn cứ quan trọng để Chính phủ đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Dầu khí năm 2022.
Theo Bộ Công Thương, dù mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2023, Luật Dầu khí năm 2022 được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế cho hoạt động dầu khí. Những cơ chế, chính sách đặc thù của luật đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí, đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và khẳng định chủ quyền quốc gia trên biển.
Những thách thức mới đòi hỏi sửa đổi
Tuy nhiên, chỉ sau hơn 3 năm thực thi, bối cảnh phát triển của ngành dầu khí đã có nhiều thay đổi. Sản lượng tại nhiều mỏ hiện hữu suy giảm tự nhiên, trong khi hoạt động tìm kiếm, thăm dò phải dịch chuyển ra các vùng nước sâu, xa bờ với điều kiện địa chất phức tạp, chi phí đầu tư lớn và rủi ro cao hơn, đồng thời chịu tác động của các yếu tố quốc phòng, an ninh.
Bên cạnh đó, thị trường năng lượng thế giới liên tục biến động, giá dầu khó dự báo, đặt ra yêu cầu phải có cơ chế đủ linh hoạt để duy trì đầu tư, gia tăng sản lượng khai thác và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Không chỉ xuất phát từ những thay đổi của bối cảnh, quá trình thực thi Luật Dầu khí năm 2022 cũng bộc lộ một số quy định chưa theo kịp thực tiễn. Theo Bộ Công Thương, một số vấn đề mang tính đặc thù của hoạt động dầu khí chưa được luật quy định đầy đủ; nhiều quy định được xây dựng trên cơ sở điều kiện trước đây nay không còn phù hợp. Cùng với đó, sự phát triển của khoa học - công nghệ, xu hướng chuyển dịch năng lượng, yêu cầu phát triển chuỗi giá trị dầu khí, năng lượng ngoài khơi và dịch vụ dầu khí kỹ thuật cao đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý cho ngành.
Nội dung sửa đổi và lộ trình trình Quốc hội
Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục sửa đổi toàn diện Luật Dầu khí được xác định là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và các nhà thầu triển khai hoạt động dầu khí, gia tăng sản lượng khai thác, nâng cao hiệu quả đầu tư, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng thu ngân sách Nhà nước, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng và chủ quyền quốc gia trên biển.
Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở 5 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 81 ngày 3/4/2026, gồm: hoàn thiện, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường phân cấp, phân quyền trong điều tra cơ bản về dầu khí và hoạt động dầu khí; bổ sung, hoàn thiện các quy định về hợp đồng dầu khí và hoạt động dầu khí; hoàn thiện cơ chế ưu đãi đầu tư; bổ sung cơ chế phát triển chuỗi giá trị dầu khí, dịch vụ dầu khí kỹ thuật cao và năng lượng ngoài khơi; đồng thời xây dựng khung pháp lý về giảm phát thải khí nhà kính, thu giữ và lưu trữ carbon trong hoạt động dầu khí.
Trên cơ sở những đòi hỏi từ thực tiễn, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) được xây dựng gồm 12 chương, 62 điều, tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với hoạt động dầu khí theo hướng tăng cường phân cấp, hoàn thiện môi trường đầu tư và mở rộng không gian phát triển cho ngành. Những nội dung sửa đổi này sẽ được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI vào tháng 8/2026.
Chuyên gia: Cần tầm nhìn dài hạn
Đánh giá về việc sửa đổi Luật Dầu khí lần này, trao đổi với Người Đưa Tin, TS. Nguyễn Đức Kiên - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, trong bối cảnh năng lượng ngày càng trở thành yếu tố của cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia, những biến động địa chính trị và thị trường năng lượng toàn cầu thời gian qua cho thấy quốc gia nào không chủ động được nguồn cung sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế và an ninh quốc gia.
Do đó, việc sửa đổi Luật Dầu khí cần được nhìn nhận không chỉ là sửa đổi một đạo luật chuyên ngành, mà còn là bước đi quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. TS. Nguyễn Đức Kiên nhấn mạnh, đối với Việt Nam, dầu khí vẫn sẽ giữ vai trò quan trọng trong nhiều thập niên tới, đặc biệt là khí tự nhiên trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, các mỏ dầu khí truyền thống đang suy giảm sản lượng, trong khi các dự án mới chủ yếu nằm ở vùng nước sâu, xa bờ với chi phí đầu tư lớn và rủi ro cao.
“Điều này đòi hỏi phải có một khuôn khổ pháp lý đủ sức hấp dẫn để thu hút đầu tư, ứng dụng công nghệ hiện đại và thúc đẩy hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác”, TS. Nguyễn Đức Kiên nói.
Theo TS. Nguyễn Đức Kiên, ý nghĩa lớn nhất của việc sửa đổi Luật Dầu khí là tạo lập môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có tính cạnh tranh quốc tế nhằm gia tăng trữ lượng, duy trì sản lượng khai thác, bảo đảm nguồn cung năng lượng cho nền kinh tế, đồng thời góp phần giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu trong tương lai. Việc hoàn thiện Luật Dầu khí cũng là bước cụ thể hóa các định hướng lớn của Đảng về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, trong đó nhấn mạnh yêu cầu gia tăng trữ lượng dầu khí, phát triển các mỏ khí gắn với chuỗi khí - điện và chủ động nghiên cứu, phát triển các nguồn năng lượng mới.
Theo ông, Luật Dầu khí cần được xây dựng với tầm nhìn dài hạn, không chỉ phục vụ mục tiêu gia tăng trữ lượng và sản lượng khai thác mà còn tạo điều kiện phát triển chuỗi giá trị năng lượng biển, gắn kết hoạt động dầu khí với các ngành công nghiệp năng lượng ngoài khơi mới.
“Chỉ khi xây dựng được một khuôn khổ pháp lý ổn định, minh bạch và đủ sức cạnh tranh quốc tế, Việt Nam mới có thể thu hút hiệu quả các nguồn lực để khai thác tiềm năng dầu khí, bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn”, TS. Nguyễn Đức Kiên nhấn mạnh.
Trước những yêu cầu mới về tăng trưởng, bảo đảm an ninh năng lượng và sự thay đổi nhanh của thực tiễn hoạt động dầu khí, việc sửa đổi Luật Dầu khí không chỉ nhằm khắc phục những bất cập phát sinh sau hơn 3 năm thực thi, mà còn hướng tới xây dựng một khuôn khổ pháp lý đủ linh hoạt, đủ sức cạnh tranh để đồng hành với sự phát triển của ngành trong giai đoạn mới.
