Sau 15 năm duy trì mức sinh thay thế ở mức 2,1 con/phụ nữ, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, chỉ còn 1,91 con/phụ nữ vào năm 2024 và tăng nhẹ lên 1,93 con vào năm 2025. Trước thực trạng này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 291/QĐ-TTg ngày 13/5/2026 về Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế trên toàn quốc, đặt mục tiêu tăng trung bình 2% tổng tỷ suất sinh, bảo đảm trên 95% cặp vợ chồng được cung cấp thông tin về kết hôn và sinh con, cùng 100% tỉnh, thành phố có chính sách hỗ trợ.
25 địa phương đã ban hành kế hoạch triển khai
Ngay sau khi Quyết định 291 được ban hành, Bộ Y tế đã khẩn trương xây dựng các văn bản hướng dẫn và kế hoạch thực hiện. Theo tổng hợp đến tháng 7/2026, đã có 25/34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch triển khai Chương trình. Các địa phương còn lại đang hoàn thiện hồ sơ trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét, ban hành kế hoạch theo quy định.
Chia sẻ tại hội thảo Chuyên đề công tác dân số năm 2026, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu, Phó Trưởng phòng Quy mô Dân số và Kế hoạch hóa Gia đình, Cục Dân số cho biết: “Các tỉnh, thành phố đang tích cực xây dựng kế hoạch, nghiên cứu ban hành chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tiễn, nhằm thực hiện hiệu quả mục tiêu đạt và duy trì mức sinh thay thế bền vững trong giai đoạn mới”.
Mục tiêu tăng 2% tổng tỷ suất sinh và chỉ tiêu riêng từng địa phương
Đối với mục tiêu tăng tổng tỷ suất sinh bình quân 2% trên phạm vi cả nước, các tỉnh, thành phố đã căn cứ vào tình hình thực tế để xác định mục tiêu, chỉ tiêu phù hợp, bảo đảm tính khả thi. Về mục tiêu trên 95% cặp vợ chồng, nam, nữ trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp thông tin về kết hôn và sinh con, đã có 2 tỉnh xây dựng chỉ tiêu cao hơn mức chung của cả nước.
Riêng mục tiêu 100% các tỉnh, thành phố thực hiện chính sách hỗ trợ các cặp vợ chồng, cá nhân sinh con và nuôi con, hiện vẫn còn một số địa phương chưa đưa chỉ tiêu này vào kế hoạch. Bộ Y tế đề nghị các tỉnh, thành phố tiếp tục rà soát, bổ sung để bảo đảm thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình.
Nhiều địa phương xây dựng chính sách hỗ trợ đặc thù khuyến khích sinh đủ 2 con
Sau Quyết định 291, đến nay đã có 8/34 tỉnh, thành phố trình Hội đồng nhân dân ban hành các chính sách hỗ trợ đặc thù. Trong số đó, 5 địa phương đã ban hành chính sách hỗ trợ, khuyến khích sinh đủ 2 con với mức hỗ trợ cụ thể; 3 địa phương đã ban hành nghị quyết nhưng chưa quy định mức hỗ trợ cụ thể.
Đối với chính sách khen thưởng, hỗ trợ tập thể, một số địa phương đề xuất mức hỗ trợ như: Thành phố Hồ Chí Minh từ 30 đến 60 triệu đồng; Đồng Tháp từ 30 đến 50 triệu đồng; Đồng Nai từ 20 đến 40 triệu đồng; Tây Ninh từ 200 đến 300 triệu đồng. Về hỗ trợ phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, Thành phố Hồ Chí Minh hỗ trợ 5 triệu đồng; Hải Phòng 3 triệu đồng; Tây Ninh 2 triệu đồng; Đồng Nai và Đồng Tháp mỗi nơi 1 triệu đồng.
Phân loại địa phương theo ngưỡng 2,1 con/phụ nữ
Giải đáp về chính sách hỗ trợ tài chính, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu cho biết, theo Luật Dân số, chính sách hỗ trợ tài chính khi sinh con được áp dụng cho 3 nhóm đối tượng: phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; và phụ nữ sinh con tại tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế (dưới 2,1 con/phụ nữ).
Theo Quyết định 291, việc phân loại địa phương không còn theo các nhóm “mức sinh cao”, “mức sinh thấp” hay “mức sinh thay thế” như trước, mà căn cứ vào ngưỡng 2,1 con/phụ nữ để xác định hai nhóm: trên và dưới mức sinh thay thế. Bà Thu nhấn mạnh: “Chính sách hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi được áp dụng trên phạm vi toàn quốc, không phụ thuộc địa phương có mức sinh cao hay thấp”.
Thời điểm thực hiện chính sách hỗ trợ
Chính sách hỗ trợ đối với phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người được triển khai từ ngày 1/7/2026. Hai nhóm đối tượng còn lại gồm phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi và phụ nữ sinh con tại địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế sẽ được hưởng chính sách từ ngày 1/5/2027.
Tiến sĩ Thu đánh giá, các địa phương đang rất tích cực nghiên cứu, tham mưu Hội đồng nhân dân ban hành các chính sách phù hợp nhằm triển khai hiệu quả Luật Dân số và Nghị định số 168 của Chính phủ. Việc chủ động xây dựng các chính sách hỗ trợ tại địa phương được xem là giải pháp quan trọng để tạo điều kiện thuận lợi cho các cặp vợ chồng, cá nhân thực hiện sinh đủ hai con, góp phần duy trì mức sinh thay thế bền vững trên phạm vi cả nước.
