Wang Jibing, một người giao đồ ăn 57 tuổi tại thành phố Từ Châu, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, đã chính thức trở thành chủ nhân của giải thưởng văn học Lỗ Tấn lần thứ 9 với tập thơ Bay thấp (Low Flight). Giải thưởng được trao vào ngày 15/7, khẳng định vị thế của dòng văn học bình dân tại quốc gia này.
Hành trình từ shipper đến thi sĩ
Gắn bó với nghề giao đồ ăn từ năm 2019, Wang Jibing đã đi hơn 150.000 km trên những chuyến xe chạy đua với thời gian. Trong quá trình đó, ông sáng tác hơn 6.000 bài thơ từ những trải nghiệm trần trụi trên con đường mưu sinh. Theo Sixthtone, sự kiện 'thi sĩ giao hàng' được xướng tên tại giải Lỗ Tấn là minh chứng cho một xu hướng văn học mới ở Trung Quốc, nơi những câu chuyện đời thường của lớp người bình dân được tôn trọng và trao quyền.
Quá trình sáng tác 'Bay thấp'
Để hoàn thành tập thơ Bay thấp, ông Wang đã trực tiếp phỏng vấn hơn 140 đồng nghiệp và thu thập hàng chục bản khảo sát, theo CNA. Ông đào sâu vào thực tại khốc liệt của hơn 84 triệu lao động tự do tại Trung Quốc. Trong bài thơ, ông khắc họa chân thực áp lực thời gian mà mỗi shipper phải đối mặt. Tờ đơn giao hàng dán trên hộp thức ăn được ông so sánh như một 'văn bản pháp lý' hay một 'lời nguyền' bắt buộc người giao hàng phải lao đi. Ông viết: 'Ai quy định sải cánh thì phải bay cao / Bay thấp thì vẫn cứ là bay / Với tiếng gió rì rào như chim hót / Những bánh xe vun vút như sao băng / Ghi chú, đơn hàng dán trên hộp đồ ăn / Đen trắng rõ ràng là điều khẩn cấp / Như một văn bản pháp lý và một lời nguyền'.
Khác với những góc nhìn thông thường xem shipper là vất vả, Wang xem đây là ngành nghề mới mẻ, vươn ra từ muôn mặt cuộc đời. Ông miêu tả những shipper đang nỗ lực 'bóp nghẹt 61 phút ra khỏi một giờ' để giành giật từng giây với thời gian. Dù khai thác nỗi nhọc nhằn và áp lực bị phạt tiền, thơ của Wang Jibing được giới phê bình đánh giá cao nhờ không sa đà vào sự phẫn nộ hay tuyệt vọng. Bài thơ Bay thấp khép lại bằng một hy vọng ấm áp: 'Họ lát kim giây, kim phút xuống mặt đường / Như phím đàn đen trắng đều tăm tắp / Ai bảo khúc cao sang thì ít người hòa giọng / Tiếng vọng là là nơi mặt đất / Mới là khúc giao hưởng cho muôn loài trỗi dậy / Nếu có mùa thứ năm giữa cõi đời tha thiết / Thì phải là mùa xuân của những bác giao hàng'.
Cảm hứng từ những sự cố thực tế
Chia sẻ với BBC, Wang cho biết cảm hứng sáng tác của mình xuất phát từ những sự cố thực tế, như lần giao hàng sai địa chỉ do khách nhập nhầm vào năm 2019 khiến ông bị phạt tiền. Bài thơ Người hối hả (Man in a Hurry) ra đời từ biến cố đó đã lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội Weibo, trở thành bước ngoặt đưa thơ ông đến với công chúng. Thông qua tập thơ này, Wang mong độc giả và xã hội sẽ có thêm sự thấu hiểu, kiên nhẫn và cảm thông với những người giao hàng, từ đó giảm bớt những xung đột không đáng có trên đường phố.
Giải Lỗ Tấn và sự chuyển mình của văn học Trung Quốc
Theo CNA, giải thưởng Lỗ Tấn trao cho Bay thấp thể hiện một bước chuyển lớn trong hệ thống phê bình văn học Trung Quốc. Trong nhiều thập kỷ, văn học chính thống thường bị coi là một 'kim tự tháp' khép kín, nơi mọi nguồn lực và sự chú ý tập trung vào nhóm các nhà văn chuyên nghiệp ở đỉnh tháp. Hiện nay, diện mạo này đang thay đổi khi văn học bắt đầu hạ mình xuống chân tháp, nhường không gian cho dòng văn học bình dân. Cùng Wang Jibing, những cây bút xuất thân từ tầng lớp lao động như cựu thợ mỏ Chen Nianxi, người nông dân mắc bệnh bại não Yu Xiuhua hay cựu nhân viên chuyển phát Hu Anyan đang tạo nên một làn sóng sáng tác giàu tính thực tế.
Chia sẻ với Global Times, nhà nghiên cứu văn hóa Yu Jinlong nhận định giải Lỗ Tấn lần thứ 9 là một bước chuyển khi phá vỡ sự độc quyền của giới cầm bút chuyên nghiệp. Cách họ vinh danh một shipper cho thấy sự chuyển dịch từ các đại tự sự sang những câu chuyện chân thực về người lao động, đúng với định hướng văn học lấy nhân dân làm trung tâm.
Phản ứng của cộng đồng và kế hoạch tương lai
Thông tin Wang Jibing đoạt giải vào ngày 15/7 bùng nổ trên mạng xã hội Sina Weibo. Ông nhận được hàng nghìn lời chúc mừng từ cộng đồng mạng. Nhiều người cho rằng câu chuyện của ông chứng minh rằng văn học có thể nở hoa ngay trong những nhọc nhằn, đời thường nhất của cuộc sống. Dù đón nhận hào quang truyền thông, Wang thừa nhận ông từng trải qua cảm giác hoang mang và áp lực khi tác phẩm lọt vào danh sách đề cử. Tuy nhiên, khi kết quả được công bố, ông chọn quay trở lại ngay với công việc thường nhật và tiếp tục hoàn thành các đơn giao hàng. Wang tuyên bố sẽ làm shipper thêm 3 năm. Ông chia sẻ công việc này giúp bản thân rèn luyện sức khỏe và giải thưởng cao quý đến mấy cũng sẽ không làm thay đổi bản chất giản dị của một con người. 'Sức hút truyền thông hiện nay gắn liền danh xưng shipper của tôi. Mọi người đọc bài viết của tôi với sự cảm thông, thậm chí là thương hại, dành cho một người nằm ở đáy xã hội. Tôi biết ơn những lời khen nhưng luôn đón nhận nó một cách cẩn trọng vì đó không thuần túy là về văn học. Tôi biết mình còn một chặng đường rất dài phải đi', ông nói với Global Times.
Tập thơ Bay thấp chuẩn bị được NXB Chax Press dịch và xuất bản tại Mỹ cuối năm nay.
