Chiều 21/7, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Hội nghị giữa Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh về tình hình triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù của Thành phố Hồ Chí Minh và xây dựng dự án Luật Phát triển đô thị.
Bước chuyển từ quản lý sang quản trị đô thị
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh dự án Luật Phát triển đô thị đánh dấu bước chuyển biến quan trọng trong tư duy quản lý nhà nước về đô thị sang tư duy quản trị đô thị hiện đại và kiến tạo phát triển. Dự án Luật tập trung thể chế hóa chủ trương của Đảng, kế thừa các cơ chế phù hợp từ Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm cơ chế đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và tham khảo Luật Thủ đô.
Quan điểm xuyên suốt là phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, mở rộng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền đô thị, gắn với tăng cường kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Các đại biểu ghi nhận dự thảo Luật bám sát các định hướng lớn của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới.
Đột phá về phân quyền và kiểm soát quyền lực
Chủ tịch Quốc hội đề nghị hoàn thiện bộ máy quản trị đô thị và cơ chế kiểm soát quyền lực. Việc phân quyền cho chính quyền đô thị tự duyệt chủ trương đầu tư, thu hồi giấy phép là bước đột phá lớn. Tuy nhiên, cần quy định tiêu chí định lượng về năng lực bộ máy thực thi khi được phân cấp, tránh tình trạng trao quyền nhưng thiếu nguồn lực và nhân sự chuyên môn.
Về kiểm soát quyền lực, Chủ tịch Quốc hội lưu ý cơ chế vượt trội phải đi đôi với hậu kiểm độc lập; cần thiết lập chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị đô thị, định kỳ công khai cho người dân, doanh nghiệp, Quốc hội và Hội đồng nhân dân giám sát. Đồng thời, quy định rõ giới hạn pháp lý giữa quyền chủ động thí điểm cơ chế mới và các điều cấm trong Hiến pháp, Bộ luật Hình sự để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Thể chế hóa mô hình TOD và quy hoạch không gian động
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu thể chế hóa mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) và quy hoạch không gian động trong dự thảo Luật. Cần quy định rõ bán kính vùng phụ cận ga, cho phép địa phương đấu giá quyền phát triển không gian ngầm, không gian trên cao tại các nút giao TOD, thu hồi giá trị gia tăng từ đất nộp ngân sách để tái đầu tư hạ tầng.
Về cơ chế tài chính đô thị, Chủ tịch Quốc hội nhận định điểm nghẽn lớn nhất là đô thị thiếu cơ chế tự tạo nguồn vốn, phụ thuộc quá lớn vào ngân sách truyền thống hoặc tín dụng ngân hàng. Dự thảo Luật cần bổ sung quy định về phát hành trái phiếu chính quyền địa phương gắn với dự án hạ tầng lớn; thí điểm quỹ đầu tư phát triển hạ tầng đô thị theo nguyên tắc thị trường, cho phép hợp tác công-tư (PPP).
Phát triển hạ tầng mềm và chỉnh trang đô thị
Chủ tịch Quốc hội nêu rõ thành phố cần phát triển hạ tầng mềm như chuyển đổi số, trung tâm đổi mới sáng tạo; cắt giảm thủ tục đầu tư, rút ngắn quy trình thẩm định đối với dự án đô thị chiến lược; đồng thời giải quyết vấn đề chỉnh trang đô thị, cải tạo nhà ở ven sông, kênh, rạch để bảo đảm mỹ quan, an toàn và môi trường sống.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý bảo đảm tính đồng bộ giữa Luật Phát triển đô thị với các luật chuyên ngành đang sửa đổi như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước, trong đó quy định rõ cơ chế thu hồi đất phục vụ tái thiết, chỉnh trang đô thị, vùng TOD theo tỷ lệ đồng thuận của cộng đồng dân cư.
Tiến độ thông qua Luật
Chủ tịch Quốc hội cơ bản thống nhất đề xuất trình Quốc hội xem xét thông qua dự án Luật Phát triển đô thị tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ông đề nghị Đảng ủy Chính phủ khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, gửi Đảng ủy Quốc hội để các cơ quan tiến hành thẩm tra đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, với tinh thần đổi mới tư duy từ quản lý hành chính sang quản trị và kiến tạo phát triển đô thị.
Phát biểu tại Hội nghị, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang mong muốn dự án Luật được Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất và sớm có hiệu lực, tạo cơ sở pháp lý để Thành phố tiếp tục bứt phá, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
