Trao đổi với báo chí, Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao Nguyễn Hoài Nam đã phác thảo bức tranh toàn cảnh về sự chuyển mình của ngành ngoại giao, nơi tư duy quản trị cũ được thay thế bằng một hệ điều hành thông minh, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm. Cải cách hành chính không còn là nhiệm vụ riêng của các cơ quan tham mưu mà đã trở thành trách nhiệm chung của toàn ngành.
Thay đổi tư duy quản trị và tinh gọn bộ máy
Theo ông Nguyễn Hoài Nam, nền tảng của sự thay đổi là tinh thần cầu thị. Định kỳ sau mỗi kỳ công bố Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index), Bộ Ngoại giao tổ chức rà soát, đánh giá, điều chỉnh với tinh thần cầu thị, lấy hiệu quả phục vụ người dân làm thước đo và động lực. Kết quả ấn tượng nhất là việc kiện toàn tổ chức bộ máy. Sau khi tiếp nhận thêm chức năng từ Ban Đối ngoại Trung ương và Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, Bộ đã sắp xếp lại và giảm tới 17 đầu mối, tương đương 42,5%. Việc giảm các tầng nấc trung gian giúp chuẩn hóa vị trí việc làm và sử dụng biên chế hiệu quả hơn. Nhờ đó, Bộ phát huy tốt hơn vai trò cơ quan nòng cốt trong tham mưu chiến lược và điều phối thống nhất các hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước.
Đi đôi với tinh gọn bộ máy là hoàn thiện thể chế. Từ năm 2024 đến nay, Bộ đã ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành 37 văn bản quy phạm pháp luật, củng cố nền tảng pháp lý cho phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về đối ngoại.
Đột phá số trong ngành ngoại giao
Chuyển đổi số tạo nên sự đột phá, giúp thủ tục hành chính tại Bộ Ngoại giao được cắt giảm và tái cấu trúc thực chất trên môi trường số. Các lĩnh vực phức tạp như lãnh sự, quản lý phóng viên nước ngoài, lễ tân đối ngoại đã được phân cấp và xử lý trực tuyến. Theo Chánh Văn phòng Nguyễn Hoài Nam, những con số “biết nói” minh chứng cho hiệu quả: tỷ lệ thủ tục hành chính trong nước ở cấp Bộ giảm mạnh xuống còn 29,48%; tất cả thủ tục hành chính trong nước thuộc thẩm quyền của Bộ đã được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến, cắt giảm gần 53% thời gian xử lý và hơn 50% chi phí tuân thủ; 100% tem chứng nhận lãnh sự và hợp pháp hóa lãnh sự được xử lý toàn trình trên môi trường số; thanh toán không dùng tiền mặt đạt gần 100%.
Việc hoàn thiện Khung kiến trúc số, chiến lược dữ liệu và tích hợp hệ thống định danh VNeID không chỉ đơn thuần là áp dụng công nghệ, mà là cách Bộ Ngoại giao minh bạch hóa quá trình công vụ, giảm thiểu các thủ tục hành chính kiểu cũ. Toàn bộ quy trình xử lý hồ sơ lãnh sự đã được số hóa, giúp người dân và doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí.
Nâng tầm chiến lược bảo hộ công dân trong kỷ nguyên mới
Đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đối ngoại được giao trọng trách là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, đóng vai trò tiên phong trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Chánh Văn phòng Nguyễn Hoài Nam nhấn mạnh 5 nhiệm vụ trọng tâm.
Thứ nhất, đẩy mạnh hoàn thiện thể chế đối ngoại và hội nhập quốc tế, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất, thuận lợi; tiếp tục phân cấp, phân quyền hợp lý đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát; kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, nhất là các định hướng của Đại hội XIV.
Thứ hai, lấy chuyển đổi số là khâu đột phá, dữ liệu là nguồn tài nguyên chiến lược, công nghệ số là công cụ chủ yếu để đổi mới phương thức quản trị, vận hành; tiếp tục hoàn thiện nền tảng số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), kết nối, chia sẻ liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia và hệ thống thông tin của các bộ, ngành, địa phương; mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, từng bước hình thành Bộ Ngoại giao số và nền ngoại giao hiện đại, thông minh.
Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ phương thức quản trị và quy trình xử lý công việc theo hướng tinh gọn, khoa học, chuyên nghiệp, lấy hiệu quả làm thước đo; đẩy mạnh rà soát, đơn giản hóa quy trình nội bộ, cắt giảm tối đa các khâu trung gian, chuẩn hóa quy trình xử lý công việc trên môi trường số, tăng cường kết nối dữ liệu giữa các đơn vị trong nước và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; qua đó nâng cao chất lượng tham mưu, rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao khả năng dự báo, phản ứng chính sách và hiệu quả phối hợp.
Thứ tư, xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao toàn diện, chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới. Đội ngũ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; có tư duy chiến lược, năng lực đổi mới sáng tạo, trình độ chuyên môn, ngoại ngữ và năng lực số; có khả năng thích ứng và làm việc tốt trong môi trường quốc tế ngày càng diễn biến nhanh, phức tạp. Bộ sẽ tiếp tục triển khai hiệu quả Nghị quyết của Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ về học tập suốt đời, xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao “vừa hồng, vừa chuyên”.
Thứ năm, xây dựng nền hành chính phục vụ và văn hóa công vụ hiện đại, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp và địa phương làm thước đo đánh giá chất lượng cơ quan hành chính và cán bộ ngoại giao. Bên cạnh đó, Bộ tiếp tục tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, đạo đức công vụ, trách nhiệm nêu gương, tinh thần đổi mới, sáng tạo và văn hóa phục vụ trong toàn ngành. Cán bộ ngoại giao trong kỷ nguyên mới không chỉ cần bản lĩnh chính trị vững vàng mà phải làm chủ công nghệ và có tư duy đổi mới, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa và mở rộng không gian phát triển cho đất nước.
Nhìn chung, cải cách hành chính tại Bộ Ngoại giao không phải là một chiến dịch ngắn hạn, mà là một quá trình đổi mới liên tục, kiên trì và đầy bản lĩnh. Dù đạt được những kết quả đáng khích lệ, Chánh Văn phòng Nguyễn Hoài Nam chia sẻ rằng ngành ngoại giao vẫn còn nhiều việc phải làm để đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Với tư duy mới, quyết tâm cao và cách làm quyết liệt, ngành ngoại giao đang từng bước xây dựng một nền hành chính hiện đại, thông minh, góp phần thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại, mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Đó không chỉ là câu chuyện của những thủ tục được tinh giản, mà là câu chuyện về một Việt Nam chủ động, chuyên nghiệp và sẵn sàng vươn mình trong kỷ nguyên mới.
