Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực tế đã chứng minh đây không chỉ là chủ trương đúng đắn mà còn là mô hình được tổ chức thực hiện đúng, nhanh và bền vững. Việc chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ đang trở thành trọng tâm của tiến trình cải cách bộ máy quản lý nhà nước tại Việt Nam.
Đây không đơn thuần là sự thay đổi về mặt cơ học, mà là nỗ lực phá vỡ những rào cản xơ cứng. Tuy nhiên, đằng sau sự tinh gọn ấy là bài toán khó về chuyển đổi tư duy: từ quản lý hành chính sang phục vụ, minh bạch hóa trách nhiệm cá nhân và tổ chức.
Kết quả khảo sát từ thực tiễn
Kết quả khảo sát đánh giá nhanh về hiệu quả cung ứng dịch vụ công từ khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong (MDRI) phối hợp thực hiện trong quý I/2026, cho thấy người dân đánh giá tích cực hệ thống chính quyền địa phương 2 cấp. Họ ủng hộ việc tinh gọn bộ máy, giảm nấc trung gian (cấp huyện) trong cung ứng dịch vụ công.
Tuy nhiên, mức độ tương tác trực tiếp giữa người dân và chính quyền cấp xã, cũng như đại diện chính quyền ở cấp cơ sở, vẫn còn hạn chế trong giai đoạn đầu chuyển đổi. Tỷ lệ người dân liên hệ với cán bộ xã/phường và trưởng thôn/tổ trưởng tổ dân phố đều ở mức thấp, lần lượt là 8,63% và 16,84%. Mức độ hài lòng với dịch vụ làm thủ tục hành chính ở cấp xã đạt 4,1 điểm trên thang điểm 5.
Khảo sát cũng chỉ ra rằng, vẫn còn gần 20% người trả lời đánh giá chưa tốt về kết quả các cuộc gặp giữa họ và chính quyền. Từ ngày 1/7/2025, 63 cổng dịch vụ công cấp tỉnh, thành phố đã dừng vận hành, Cổng dịch vụ công quốc gia trở thành một cửa điện tử duy nhất. Tuy nhiên, tỷ lệ người dùng hài lòng với dịch vụ hành chính công trực tuyến trên Cổng chỉ đạt 87%, kèm theo 27% người dân gặp khó khăn trong quá trình sử dụng và 34% lo ngại về bảo mật thông tin cá nhân.
Những vấn đề cần khắc phục
Theo TS Phùng Đức Tùng, Viện trưởng MDRI, điều đáng bàn là còn gần 3% người dân vẫn phải làm thủ tục hành chính qua cò trung gian, và gần 4% vẫn phải trả phí ngoài quy định. Đặc biệt, tỷ lệ người làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải dùng cò trung gian lên tới 12%, cao hơn gần 10 điểm phần trăm so với các thủ tục hành chính khác.
TS Phùng Đức Tùng cho rằng, giai đoạn vừa qua chứng kiến những chuyển dịch lớn của toàn bộ hệ thống chính quyền địa phương. Những kết quả khảo sát và nghiên cứu ban đầu cung cấp căn cứ thực tiễn quan trọng để các cấp chính quyền từ Trung ương đến cơ sở nhìn lại và bước tiếp với những điều chỉnh kịp thời, thích ứng linh hoạt, hướng tới xây dựng hệ thống quản trị địa phương hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, bao trùm, lấy người dân làm trung tâm.
Bảo đảm năng lực quản trị, củng cố niềm tin
Đánh giá về mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau một năm triển khai, PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cho rằng bộ máy chính quyền địa phương bước đầu vận hành ổn định, người dân đồng thuận với chủ trương, tin tưởng vào bộ máy và kỳ vọng vào nền hành chính hiện đại, thông suốt, minh bạch và trách nhiệm hơn.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn còn nhiều vấn đề cần nhìn nhận, đánh giá thẳng thắn và xử lý kịp thời. Bộ máy được tổ chức lại nhưng quy trình chưa theo kịp sẽ xuất hiện điểm nghẽn; người dân có thể vẫn phải chờ đợi. Nhiều nơi, cán bộ cơ sở phải xử lý khối lượng công việc lớn hơn, phức tạp hơn, trong khi điều kiện công tác và kỹ năng chưa thật đầy đủ.
Việc sắp xếp tổ chức phải đi cùng với thiết kế lại quy trình, phân định rõ thẩm quyền, bố trí đủ nguồn lực, khắc phục hạn chế trong tiếp cận dịch vụ số để các quy định được thực thi nhanh, đúng, đồng bộ và có kết quả cụ thể. Điều quan trọng không chỉ là có chủ trương đúng mà còn là tổ chức thực hiện đúng, nhanh và bền vững. Một hệ thống tốt không phải là hệ thống không bao giờ có vướng mắc, mà là hệ thống phát hiện sớm vướng mắc, khắc phục kịp thời và không để người dân gánh chi phí của sự thiếu đồng bộ.
Chia sẻ quan điểm này, bà Gillian Bird, Đại sứ Australia tại Việt Nam, nhận định Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ. Việc bảo đảm năng lực quản trị ở cấp địa phương có vai trò đặc biệt quan trọng nhằm duy trì, củng cố niềm tin của người dân. Quản trị tốt là yếu tố trọng tâm để bảo đảm phát triển và tăng trưởng kinh tế mang tính bao trùm, hiệu quả và bền vững.
Nhấn mạnh quan điểm nhất quán, PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng chỉ rõ, chủ trương sắp xếp, hợp nhất, tinh gọn bộ máy chính quyền địa phương là hoàn toàn đúng đắn. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy đây là quá trình vừa làm vừa hoàn thiện, vừa triển khai vừa tiếp tục điều chỉnh để ngày càng tốt hơn. Chỉ trong quá trình thực hiện, chúng ta mới có thể nhận diện rõ những vấn đề tồn tại, những điểm chưa đồng bộ để tiếp tục khắc phục khó khăn, hạn chế và hoàn thiện cơ chế vận hành.
Chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương 3 cấp sang 2 cấp là sự thay đổi sâu sắc về phương thức quản trị: từ phân định thẩm quyền, trách nhiệm, nguồn lực đến cách chính quyền tương tác với người dân.
