Sau gần một tháng điều trị tại Khoa Lão, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, bà Trần Thị Hợi (68 tuổi, quê Ninh Bình) đã có thể tự đi lại trong phòng bệnh. Trước đó, bà nhập viện trong tình trạng đau vùng thắt lưng, lan xuống hông và chân trái kèm tê bì, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt. Bà được chẩn đoán trượt đốt sống, thoát vị đĩa đệm và từng được tư vấn phẫu thuật, nhưng lo ngại rủi ro nên chọn điều trị kết hợp đông - tây y. Sau một tháng, các triệu chứng giảm hẳn, bà chuẩn bị xuất viện.
Khó khăn khi áp chuẩn y học hiện đại cho y học cổ truyền
PGS.TS Dương Trọng Nghĩa, Phó Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, cho rằng sự khác biệt giữa y học hiện đại và cổ truyền bắt nguồn từ hai hệ thống tư duy khác nhau. Y học hiện đại chú trọng chỉ số định lượng, trong khi y học cổ truyền tiếp cận tổng thể dựa trên âm dương ngũ hành. “Nếu áp dụng máy móc tiêu chuẩn y học hiện đại cho y học cổ truyền sẽ tạo sự khập khiễng, hạn chế phát huy giá trị vốn có”, ông nhận định.
Sự khác biệt này bộc lộ rõ trong thanh toán bảo hiểm y tế. ThS.BSCKII Nguyễn Thị Thương Huyền cho biết phần lớn bệnh nhân tại Khoa Lão từ 70 tuổi trở lên, thường mắc nhiều bệnh mạn tính cùng lúc, khó tách rời từng triệu chứng. Tuy nhiên, cơ chế thanh toán yêu cầu tách chi phí theo từng bệnh lý riêng biệt, gây khó khăn trong giải trình và quyết toán. Bên cạnh đó, mức giá nhiều dịch vụ y học cổ truyền như châm cứu, xoa bóp còn thấp, chưa phản ánh đúng giá trị chuyên môn.
Dược liệu bản địa khó vào bệnh viện
Luật Đấu thầu hiện hành yêu cầu chặt chẽ về hồ sơ pháp lý, nhưng nhiều vị thuốc tự nhiên thu hái nhỏ lẻ khó đáp ứng chứng nhận nguồn gốc (CO) và chất lượng (CQ). Nhiều cây thuốc Nam được khai thác từ tự nhiên, phụ thuộc mùa vụ, dẫn đến chuỗi cung ứng thiếu ổn định. Việt Nam thiếu các vùng trồng nguyên liệu quy mô lớn, số nhà máy đạt chuẩn GMP dành cho dược liệu còn hạn chế, nguồn lực nghiên cứu chuyển hóa bài thuốc cổ truyền chưa tương xứng.
Áp lực giữ chân nhân lực chất lượng cao
Định giá dịch vụ thấp ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của đội ngũ y học cổ truyền. PGS Nghĩa thẳng thắn: “Thu nhập thực tế của cán bộ có khoảng cách so với khối y học hiện đại, gây trở ngại trong thu hút nhân lực chất lượng cao, đặc biệt tại địa phương khó khăn”. Ngay cả bệnh viện đầu ngành cũng gặp khó khăn trong tuyển dụng. Ngoài ra, bác sĩ y học hiện đại chưa tiếp cận đầy đủ y học cổ truyền, trong khi bác sĩ cổ truyền cần bổ sung kiến thức về chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm. Bệnh viện đang mở rộng chuyên khoa, tăng cường ứng dụng công nghệ và nghiên cứu khoa học để giải quyết bài toán này.
Kỳ vọng đòn bẩy luật riêng
PGS Nghĩa dẫn kinh nghiệm Trung Quốc: Luật Y học cổ truyền Trung Quốc có hiệu lực từ năm 2017 tạo cơ sở phát triển song song hai nền y học. Ông kỳ vọng Việt Nam sớm ban hành luật riêng để tháo gỡ nút thắt, đối xử công bằng giữa hai ngành từ đào tạo, kinh phí đến nghiên cứu. “Một hành lang pháp lý độc lập sẽ là đòn bẩy tháo gỡ những nút thắt cố hữu”, ông nhấn mạnh.
Theo số liệu Bộ Y tế năm 2025, tỷ lệ khám chữa bệnh y học cổ truyền đạt khoảng 3,3% tổng số lượt khám, tương đương 7 triệu lượt; tỷ trọng chi thuốc y học cổ truyền trong tổng chi thuốc bảo hiểm y tế đạt khoảng 5,42%. Những con số này cho thấy dư địa phát triển còn lớn, nhất là trong chăm sóc bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và người cao tuổi. Tuy nhiên, để phát huy tiềm năng, cần tháo gỡ đồng bộ các điểm nghẽn về thanh toán, định giá dịch vụ, dược liệu, nhân lực và hành lang pháp lý.
