WHO: Thay đổi lối sống giúp giảm mạnh 40% nguy cơ ung thư toàn cầu
Ung thư từ lâu được xem là căn bệnh nguy hiểm, nhưng một báo cáo mới từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã mang đến tín hiệu tích cực: gần 40% số ca ung thư trên toàn thế giới hoàn toàn có thể phòng tránh được chỉ thông qua việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt hàng ngày. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Medicine cho biết, năm 2022 ghi nhận gần 19 triệu ca ung thư mới, trong đó khoảng 38% liên quan trực tiếp đến các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi. Điều này mở ra cơ hội lớn để hàng triệu người tránh được căn bệnh này nếu hành động sớm.
Thuốc lá và rượu bia: Hai thủ phạm đứng đầu gây ung thư
Theo WHO, hút thuốc lá là nguyên nhân chính, chiếm tới 15% tổng số ca ung thư mới, tương đương gần 3 triệu người mỗi năm. Ở nam giới, tỷ lệ này lên tới 23%. Việc từ bỏ thuốc lá có thể làm giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh ung thư phổi, thanh quản, thực quản, bàng quang và nhiều loại khác. Tổn thương do khói thuốc tích lũy âm thầm qua từng năm, và không chỉ người hút mà cả người hít khói thuốc thụ động cũng đối mặt nguy cơ tương tự.
Đứng thứ hai là rượu bia, tác nhân của khoảng 3,2% số ca ung thư mới, tương đương 700.000 trường hợp hàng năm. Rượu không chỉ liên quan đến ung thư gan mà còn làm tăng nguy cơ ung thư vú, đại trực tràng, khoang miệng và thực quản. Thói quen uống vài ly mỗi ngày tưởng chừng vô hại, nhưng khi kéo dài hàng chục năm có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Béo phì, ô nhiễm và nhiễm trùng: Những yếu tố nguy cơ âm thầm khác
Ngoài thuốc lá và rượu bia, nhiều yếu tố khác cũng góp phần làm gia tăng ung thư, bao gồm:
- Chỉ số khối cơ thể (BMI) cao và lối sống ít vận động.
- Sử dụng thuốc lá không khói, nhai trầu cau.
- Tiếp xúc nhiều với tia cực tím hoặc sống trong môi trường ô nhiễm.
Ô nhiễm không khí đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng, với nghiên cứu cho thấy tại Đông Á, khoảng 15% ca ung thư phổi ở phụ nữ liên quan đến chất lượng không khí kém. Ở nam giới tại Bắc Phi và Tây Á, con số này lên tới 20%. Môi trường sống có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, không kém gì thói quen cá nhân.
Bên cạnh đó, khoảng 10% ca ung thư mới bắt nguồn từ các tác nhân nhiễm trùng. Ở phụ nữ, virus HPV là nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung, dù đã có vaccine phòng ngừa hiệu quả nhưng tỷ lệ tiêm chủng tại nhiều nơi vẫn còn thấp. Ở nam giới, ung thư dạ dày thường liên quan đến vi khuẩn Helicobacter pylori, dễ lây lan trong điều kiện vệ sinh kém.
Thông điệp quan trọng: Ung thư không phải là điều không thể tránh
Bà Isabelle Soerjomataram, chuyên gia dịch tễ học của WHO và là tác giả chính của nghiên cứu, nhấn mạnh rằng kiểm soát các yếu tố như thuốc lá và rượu bia là cơ hội lớn nhất để giảm gánh nặng ung thư toàn cầu. Ông André Ilbawi, Trưởng nhóm Kiểm soát Ung thư của WHO, cho rằng phân tích mô hình bệnh tật theo từng quốc gia sẽ giúp chính phủ xây dựng chiến lược phòng ngừa phù hợp, từ giảm thiểu ô nhiễm đến tăng cường tiêm chủng.
Thông điệp cuối cùng từ nghiên cứu này là ung thư không hoàn toàn là điều "không thể tránh". Gần 4 trong 10 ca bệnh có thể phòng ngừa được thông qua những thay đổi tưởng chừng nhỏ như:
- Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia.
- Duy trì cân nặng hợp lý và vận động thường xuyên.
- Tiêm vaccine đầy đủ và tầm soát sớm.
Phòng bệnh, trong nhiều trường hợp, vẫn là "liều thuốc" hiệu quả và ít tốn kém nhất cho sức khỏe lâu dài.
