Khi da hoặc lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng, nhiều người thường chủ quan vì nghĩ chỉ là mệt mỏi. Tuy nhiên, đây có thể là tín hiệu cho thấy gan, túi mật hoặc máu đang gặp vấn đề. Bác sĩ Sambit Kumar Bhuyan, chuyên khoa tiêu hóa tại Bệnh viện Manipal, Bhubaneswar, Ấn Độ, giải thích rằng khi gan bị viêm, tổn thương hoặc đường mật bị tắc, bilirubin – một sắc tố do gan xử lý – sẽ tích tụ trong máu và khiến da, mắt đổi màu. Theo trang NDTV của Ấn Độ, viêm gan là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng này.
Vì sao da và mắt chuyển vàng?
Bilirubin là chất thải được tạo ra khi hồng cầu già bị phân hủy. Gan có nhiệm vụ xử lý bilirubin và đưa vào mật để thải ra ngoài. Nếu gan bị viêm hoặc tổn thương, hoặc nếu đường mật bị tắc, bilirubin không thể được đào thải và dần tích tụ trong máu. Nồng độ bilirubin tăng cao sẽ làm cho da và lòng trắng mắt chuyển màu vàng.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính hàng trăm triệu người trên thế giới đang sống chung với viêm gan B hoặc C mạn tính. Đáng lo ngại, bệnh có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Vì thế, vàng da thường là dấu hiệu đầu tiên khiến người bệnh chú ý và đi khám.
Những triệu chứng đi kèm không nên bỏ qua
Theo bác sĩ Bhuyan, vàng da hoặc vàng mắt thường không xuất hiện đơn lẻ. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi kéo dài, chán ăn và buồn nôn không rõ nguyên nhân. Ngoài ra, một số dấu hiệu khác cũng cần được lưu ý:
- Đau âm ỉ vùng bụng trên bên phải
- Nước tiểu sẫm màu như nước trà
- Phân nhạt màu hơn bình thường
- Sốt, đau nhức cơ hoặc ngứa da
Các triệu chứng này không giống nhau ở tất cả mọi người. Có trường hợp chỉ biểu hiện nhẹ, nhưng cũng có trường hợp diễn tiến nhanh chỉ trong vài ngày. Vì vậy, bác sĩ khuyến cáo không nên đánh giá mức độ bệnh chỉ dựa vào cảm giác của bản thân.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Ông Bhuyan khuyến cáo bất cứ ai nhận thấy da hoặc mắt chuyển vàng đều nên đi khám sớm, kể cả khi không cảm thấy đau. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu để kiểm tra men gan, nồng độ bilirubin và xác định có mắc viêm gan do virus hay không. Siêu âm ổ bụng cũng giúp tìm ra nguyên nhân xuất phát từ gan hoặc tình trạng tắc đường mật.
Một số trường hợp vàng da đi kèm các dấu hiệu nguy hiểm cần đến bệnh viện ngay lập tức:
- Lú lẫn hoặc khó giữ tỉnh táo
- Đau bụng dữ dội
- Nôn nhiều hoặc nôn kéo dài
- Sốt cao không hạ
- Buồn ngủ quá mức
- Chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi
Những biểu hiện này có thể là dấu hiệu của tổn thương gan nặng hoặc suy gan cấp, cần được cấp cứu kịp thời.
Vì sao không nên tự điều trị?
Vàng da không chỉ do viêm gan. Theo bác sĩ Bhuyan, sỏi mật, bệnh gan do rượu, gan nhiễm mỡ, tác dụng phụ của một số loại thuốc, bệnh gan tự miễn, bệnh di truyền hoặc tình trạng hồng cầu bị phá hủy quá nhanh đều có thể gây ra triệu chứng này. Chỉ nhìn màu da không thể xác định chính xác nguyên nhân.
Việc tự ý dùng thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung chưa được kiểm chứng không giúp cải thiện chức năng gan. Ngược lại, một số sản phẩm thảo dược có thể gây tổn thương gan, khiến việc điều trị sau đó trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, mọi can thiệp điều trị cần dựa trên kết quả xét nghiệm và chỉ định của bác sĩ.
Bảo vệ gan từ sớm
Nếu được chẩn đoán viêm gan, phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào loại virus hoặc nguyên nhân gây bệnh. Viêm gan A và E thường chỉ cần nghỉ ngơi, bổ sung đủ nước, dinh dưỡng hợp lý và theo dõi. Một số trường hợp viêm gan B hoặc C cần dùng thuốc kháng virus theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Ông Bhuyan nhấn mạnh rằng phát hiện bệnh sớm giúp giảm nguy cơ xơ gan và ung thư gan. Để phòng bệnh, nên tiêm vắc xin phòng viêm gan A và B, sử dụng nước sạch, ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh tay, quan hệ tình dục an toàn, truyền máu đã qua sàng lọc và không dùng chung kim tiêm.
Những người mắc tiểu đường, béo phì hoặc gan nhiễm mỡ nên khám sức khỏe định kỳ. Xét nghiệm máu có thể phát hiện tổn thương gan trước khi vàng da xuất hiện, từ đó giúp can thiệp sớm và nâng cao hiệu quả điều trị.
