Hơn 8 trong 10 trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) do virus hợp bào hô hấp (RSV) trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, không có bệnh nền. Trong khi đó, gần một nửa số ca mắc tập trung ở trẻ dưới 3 tháng tuổi - giai đoạn được các chuyên gia gọi là "khoảng trống miễn dịch". Những số liệu này được các chuyên gia đưa ra tại tọa đàm khoa học "Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - Con được bảo vệ" do Hội Phụ sản Việt Nam (VAGO) tổ chức ngày 26/7 tại Hà Nội.
Nhóm trẻ dễ tổn thương nhất
Phát biểu tại tọa đàm, GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, Nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, cho biết RSV hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em trên toàn cầu, liên quan khoảng 1,4 triệu ca nhập viện và 27.300 ca tử vong mỗi năm ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Tại Việt Nam, RSV chiếm khoảng 24-48% nguyên nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em, theo nhiều nghiên cứu. Nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy 42,7% số ca mắc RSV tập trung ở trẻ dưới 3 tháng tuổi, tiếp đến là nhóm 3-6 tháng tuổi.
PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhấn mạnh rằng trẻ sinh non, mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch là nhóm có nguy cơ cao bị RSV nặng. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy 81,2% trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) do RSV không có bệnh nền, tức hơn 8 trong 10 trường hợp nặng vốn là trẻ sinh đủ tháng và phát triển bình thường.
Diễn biến nhanh và hậu quả lâu dài
PGS Nguyễn Thị Diệu Thúy cho biết nhiều trẻ ban đầu chỉ có triệu chứng ho, sổ mũi hoặc khó thở nhẹ nhưng có thể nhanh chóng chuyển sang viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và cần hỗ trợ chuyên sâu như thở máy hoặc đặt nội khí quản. Khoảng 23,8% trẻ nhập ICU vì RSV phải thở máy xâm lấn. Ngoài nguy cơ cấp tính, RSV còn để lại nhiều hệ lụy lâu dài: trẻ từng nhiễm RSV có nguy cơ khò khè không thường xuyên tăng 3,2 lần, khò khè tái diễn tăng 4,3 lần, và nguy cơ hen suyễn tăng từ 2 đến 12 lần. Khoảng 27% trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen suyễn trước 5 tuổi.
"Trẻ mắc RSV thường phải điều trị lâu hơn, có nhu cầu nhập ICU cao hơn và cần nhiều can thiệp y khoa như chụp X-quang phổi, bù dịch hay sử dụng kháng sinh so với nhiều bệnh nhiễm trùng hô hấp khác", bác sĩ Thúy nói.
Dự phòng ngay từ thai kỳ
Các chuyên gia cho biết hiện việc điều trị RSV chủ yếu là điều trị hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Vì vậy, dự phòng từ sớm rất quan trọng. TS.BS Ngô Thị Yên, nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ, giải thích rằng trong những tháng cuối thai kỳ, người mẹ có thể truyền kháng thể qua nhau thai cho thai nhi, giúp bảo vệ trẻ trong 6 tháng đầu đời. Cơ chế này đã được ứng dụng để phòng uốn ván, cúm, ho gà và nay mở rộng cho RSV.
Hội Phụ sản Việt Nam đã ban hành hướng dẫn chủ động phòng ngừa RSV cho trẻ nhũ nhi. Cục Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) cũng cập nhật hướng dẫn chăm sóc sức khỏe sinh sản, nhấn mạnh vai trò của chăm sóc thai kỳ chủ động. TTND.PGS.TS.BS.CKII Lưu Thị Hồng, nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em, nhấn mạnh việc chủ động phòng ngừa từ thai kỳ giúp bảo vệ trẻ, giảm gánh nặng y tế và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ - trẻ em.
