Ung thư phổi ngày càng phổ biến tại Việt Nam: Ai cần tầm soát sớm?
Ung thư phổi hiện đang là một trong những căn bệnh nguy hiểm hàng đầu tại Việt Nam, với tỷ lệ mắc đứng thứ ba và tỷ lệ tử vong đứng thứ hai. Trong đó, ung thư phổi không tế bào nhỏ chiếm khoảng 80-85% các trường hợp. Đáng chú ý, tỷ lệ ung thư biểu mô tuyến tại nước ta lên tới 80% trong nhóm này, cao hơn đáng kể so với các nước châu Âu. Đặc biệt, phụ nữ châu Á không hút thuốc có tỷ lệ đột biến EGFR khoảng 40%, gần gấp đôi so với phương Tây, cho thấy sự khác biệt về di truyền và môi trường.
Nhóm nguy cơ cao cần tầm soát định kỳ
Ung thư phổi thường tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Do đó, việc chờ đợi xuất hiện các dấu hiệu như đau ngực hay ho ra máu mới đi khám có thể khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội điều trị triệt căn. Theo TS.BS Ngô Gia Khánh, Trưởng khoa Phẫu thuật lồng ngực tại Bệnh viện Bạch Mai, tầm soát định kỳ là vô cùng cần thiết cho các nhóm nguy cơ cao.
Các đối tượng cần đặc biệt chú ý bao gồm:
- Người trong độ tuổi từ 50 đến 80 có tiền sử hút thuốc lá kéo dài, từ 20 gói/năm trở lên, bao gồm cả những người đang hút hoặc đã bỏ thuốc trong vòng 15 năm.
- Những người tiếp xúc lâu dài với các yếu tố môi trường và nghề nghiệp nguy hiểm như amiăng, radon, kim loại nặng hoặc khí thải diesel.
- Người từng trải qua xạ trị vùng ngực.
- Người có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi hoặc mắc các bệnh phổi mạn tính như COPD, xơ phổi, hoặc di chứng lao.
Đáng lưu ý, tại Việt Nam, không ít phụ nữ không hút thuốc nhưng vẫn mắc bệnh do hít khói thuốc thụ động hoặc sống trong môi trường ô nhiễm không khí ngày càng trầm trọng.
Những "nốt mờ" nhỏ nhưng tiềm ẩn nguy cơ lớn
Nhiều người thường chủ quan, cho rằng khi chưa có triệu chứng rõ ràng, phổi vẫn hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng lại cho thấy điều ngược lại. Theo TS.BS Ngô Gia Khánh, mỗi ngày Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận từ 8.000 đến 10.000 lượt khám và đang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để sàng lọc khoảng 4.000 phim X-quang. Qua đó, nhiều nốt phổi rất nhỏ đã được phát hiện sớm.
Thống kê cho thấy gần 70% nốt phổi dưới 3 cm là ác tính; ngay cả với các nốt dưới 1 cm, tỷ lệ ung thư cũng lên tới 64,3%. Không ít trường hợp được phát hiện tình cờ khi người bệnh đi khám các chuyên khoa khác như tim mạch, thần kinh hoặc chuyển hóa. Quan điểm "đợi u lớn mới mổ" vì thế không còn phù hợp trong y học hiện đại.
Theo bác sĩ Khánh, nếu phát hiện ở giai đoạn sớm, phẫu thuật kịp thời có thể giúp điều trị triệt căn, thậm chí nhiều bệnh nhân không cần hóa trị bổ trợ. Đây được xem là "thời điểm vàng" để can thiệp, bởi khi phát hiện muộn, hành trình điều trị sẽ phức tạp và khó khăn hơn rất nhiều.
Ứng dụng công nghệ trong chẩn đoán và điều trị
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, cho biết bệnh viện đang triển khai mô hình điều trị kết hợp giữa AI, chuyên gia đầu ngành và hội chẩn đa chuyên khoa (MDT). Theo đó, việc điều trị không chỉ dừng lại ở phát hiện bệnh mà hướng tới cá thể hóa ngay từ đầu, dựa trên đặc điểm di truyền của từng bệnh nhân.
Các chuyên gia nhận định ung thư phổi không còn là "án tử" nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng. Sự kết hợp giữa công nghệ tiên tiến và chuyên môn y tế đang mở ra hy vọng mới cho bệnh nhân, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống.
