Ung thư đại trực tràng đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt, với tỷ lệ mắc gia tăng ở nhóm tuổi 30-50 tại nhiều quốc gia, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Tại Việt Nam, GLOBOCAN 2022 ghi nhận khoảng 16.835 ca mắc mới mỗi năm, trong đó 20-30% bệnh nhân phát hiện khi đã di căn.
1/4 bệnh nhân dưới 45 tuổi
Bác sĩ César Castillo, Trưởng khoa Ung bướu Bệnh viện Perrando (Argentina), tổng kết 15 năm theo dõi cho thấy cứ bốn người được chẩn đoán ung thư đại trực tràng thì có một người dưới 45 tuổi. Đa số chỉ được phát hiện ở giai đoạn tiến triển do chưa nằm trong độ tuổi khuyến cáo tầm soát (trên 50 tuổi).
Không chỉ liên quan đến di truyền, nhiều bệnh nhân trẻ hoàn toàn không có tiền sử gia đình. "Cộng đồng khoa học vẫn chưa biết chính xác vì sao số ca mắc ở người trẻ lại gia tăng", Castillo nói.
Thực phẩm siêu chế biến là thủ phạm?
Một nghiên cứu trên JAMA Oncology theo dõi hơn 29.000 nữ điều dưỡng trong 13 năm cho thấy những người tiêu thụ trung bình gần 10 khẩu phần thực phẩm siêu chế biến mỗi ngày có nguy cơ xuất hiện polyp đại trực tràng trước tuổi 50 cao hơn 45% so với nhóm ăn ít nhất. Các thực phẩm này gồm bánh mì công nghiệp, nước sốt chế biến sẵn và đồ uống chứa chất tạo ngọt nhân tạo.
Bác sĩ Luis Basbus, chuyên gia ung thư thuộc Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Argentina (AAOC), nhận xét: "Chúng tôi vẫn chưa hiểu vì sao điều này xảy ra". Ông cho biết phòng khám hiện tiếp nhận nhiều bệnh nhân 25-35 tuổi, không có tiền sử gia đình và duy trì lối sống lành mạnh.
Chẩn đoán muộn – thách thức lớn
Theo Basbus, ở độ tuổi 30-40, đau bụng thường bị quy cho rối loạn tiêu hóa, chảy máu trực tràng dễ nhầm với bệnh trĩ, dẫn đến phát hiện muộn. Tại Việt Nam, hơn 8.400 ca tử vong mỗi năm do ung thư đại trực tràng, và 1/5 đến 1/3 bệnh nhân phát hiện khi ung thư đã lan sang cơ quan khác.
Có nên hạ độ tuổi tầm soát?
PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai, cho biết tầm soát định kỳ có thể nâng tỷ lệ điều trị khỏi lên hơn 90%. Ông khuyến cáo người có tiền sử gia đình nên bắt đầu tầm soát sớm hơn 10 năm so với tuổi người thân được chẩn đoán. Người từng có polyp đại tràng hoặc viêm ruột mạn tính cần nội soi mỗi 1-3 năm.
Chủ tịch AAOC Rubén Kowalyszyn nhấn mạnh: "Phòng ngừa không nên chờ đến tuổi trung niên". Ngay từ tuổi 20, mọi người nên duy trì hoạt động thể chất, kiểm soát cân nặng và tránh thực phẩm siêu chế biến để giảm nguy cơ.
