Thời tiết nắng nóng khiến cơ thể tiết nhiều mồ hôi để điều hòa thân nhiệt, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý ngoài da và gây áp lực lên hệ thống thải độc bên trong. Tại các phòng khám da liễu và y học cổ truyền, lượng bệnh nhân đến khám tăng mạnh trong những ngày nắng nóng. Dưới góc nhìn Y học toàn diện (Holistic Medicine) - sự giao thoa giữa Tây y và Đông y, các chứng viêm da mùa hè không chỉ là tổn thương tại chỗ mà còn là sự mất cân bằng hệ thống từ tế bào, miễn dịch cho đến tạng phủ.
Hàng rào da tổn thương
Theo Th.S-BS Nguyễn Nguyên Xuân, Bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng, nhiệt độ cao làm giãn mạch, tăng tiết mồ hôi và bã nhờn gây bít tắc lỗ chân lông, dẫn đến phản ứng viêm cấp tính. Sự cọ xát cơ học trên bề mặt da phá hủy hàng rào lipid bảo vệ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.
Anh N.V.H (40 tuổi, giao hàng tại Đà Nẵng) đến khám với vùng cổ và ngực nổi sần đỏ, ngứa ngáy. Anh chia sẻ: “Tôi chạy xe ngoài đường cả ngày, mặc nhiều lớp áo nên cứ ra mồ hôi là chỗ viêm càng nặng. Trước đây tôi toàn tự bôi corticoid và dùng thuốc kháng viêm, nhưng dừng là bị lại. Mùa hè thực sự là cực hình.” Chị L.T.V.A (29 tuổi, giáo viên tại Đà Nẵng) cho biết cứ vào mùa nắng nóng, các nốt mụn trứng cá nổi dày đặc khắp mặt, ngực, lưng khiến chị mất tự tin.
Góc nhìn y học cổ truyền
BS Nguyễn Nguyên Xuân phân tích: “Theo y học cổ truyền, viêm da phần lớn do chứng thấp nhiệt uẩn kết. Cơ thể tích tụ nhiệt độc, gặp thấp tà (độ ẩm từ mồ hôi) ứ đọng tại biểu bì do lỗ chân lông bít tắc, gây kích ứng và lở loét. Việc bệnh tái phát liên tục cho thấy phần 'gốc' bên trong gồm chức năng giải độc của can (gan), vận hóa của tỳ (tiêu hóa) và hàng rào bảo vệ của phế (phổi) đang suy yếu, không chuyển hóa được độc tố.” Dưới góc nhìn y học hiện đại, lạm dụng corticoid làm mỏng hàng rào bảo vệ và suy giảm miễn dịch tại chỗ, khiến bệnh bùng phát dữ dội hơn khi ngưng thuốc.
Phác đồ phối hợp Đông-Tây y
Để điều trị dứt điểm, Y học toàn diện đưa ra phác đồ phối hợp giữa Đông và Tây y, tác động vào cả triệu chứng lẫn căn nguyên. Tây y can thiệp bằng Zinc Oxide để làm khô vùng da tổn thương, giảm ma sát. Nếu có nhiễm khuẩn hoặc nhiễm nấm nặng, bác sĩ chỉ định ngắn ngày kháng sinh, kháng nấm hoặc corticoid phù hợp.
Về Đông y, người bệnh được chỉ định ngâm thuốc thanh nhiệt, uống thuốc thải độc và dưỡng khí huyết bằng cách tăng cường chức năng các tạng can, phế, tỳ. Can tăng cường đào thải độc tố; phế chủ bì mao (nuôi dưỡng da lông) giúp tuyên phát tân dịch, duy trì độ ẩm cho da; tỳ chủ vận hóa, giúp cơ thể hấp thu dinh dưỡng để tổn thương mau phục hồi. BS Xuân khuyến cáo: “Tuyệt đối không tự ý mua kem bôi chứa corticoid liều cao vì dễ làm mỏng hàng rào da, gây teo da và suy giảm miễn dịch tại chỗ.”
Để thanh lọc cơ thể, y học cổ truyền ưu tiên các bài thuốc chứa liên kiều, bồ công anh, kim ngân hoa, ké đầu ngựa, thổ phục linh nhằm hỗ trợ can, tỳ đào thải độc tố, thanh lọc huyết nhiệt. Khi cơ thể hết “nóng trong”, da sẽ tự giảm phản ứng viêm. Đặc biệt, cần kết hợp các vị tang bạch bì, tỳ bà diệp hỗ trợ tạng phế.
Lời khuyên chăm sóc da mùa nắng nóng
Các chuyên gia da liễu lưu ý việc dưỡng ẩm, uống đủ nước tùy thể trạng, mặc quần áo chất liệu cotton, linen rộng rãi. Chế độ ăn cần cắt giảm đường, sữa động vật, thịt đỏ, đồ cay nóng, chiên rán để tránh kích thích tuyến bã nhờn. Tăng cường thực phẩm giàu omega-3, vitamin C và các loại nước mát như rau má, nước đậu đen sao, trà hoa cúc. Cần ngủ đủ giấc, tránh căng thẳng vì stress kích hoạt cortisol gây bùng phát viêm da. Có thể kết hợp các bài tập dưỡng sinh, thiền thở tốt cho tạng phế để cải thiện sức khỏe từ bên trong.
