Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính hiện chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. WHO cũng cho biết 70-80% người mắc tăng huyết áp hoặc đái tháo đường tại Việt Nam chưa được phát hiện hoặc chưa được điều trị hiệu quả, phần lớn do không khám sức khỏe định kỳ.
Thực trạng đáng báo động
Nhiều người Việt vẫn đồng nhất khái niệm "chăm sóc sức khỏe" với "đi chữa bệnh". Chỉ khi cơ thể xuất hiện triệu chứng rõ rệt, cơn đau kéo dài hoặc bệnh tái phát, bệnh viện mới trở thành điểm đến. Việc khám sức khỏe định kỳ hay tầm soát bệnh thường xuyên bị trì hoãn vì suy nghĩ "chưa thấy bệnh thì chưa cần khám". Điều này khiến nhiều trường hợp bỏ lỡ "thời điểm vàng" để điều trị.
Các bệnh không lây nhiễm thường diễn tiến âm thầm. Tăng huyết áp được ví như "kẻ giết người thầm lặng" vì người bệnh có thể sống nhiều năm mà không nhận ra bất thường. Đái tháo đường tuýp 2 phát triển trong nhiều năm, nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi xuất hiện biến chứng. Gan nhiễm mỡ thường không có dấu hiệu đặc hiệu ở giai đoạn sớm, còn một số bệnh ung thư chỉ được phát hiện khi có triệu chứng như sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài hoặc đau.
Người trẻ đang đánh đổi sức khỏe dài hạn lấy hiệu suất trước mắt
Xu hướng trì hoãn chăm sóc sức khỏe đang ngày càng phổ biến ở người trẻ. Áp lực học tập, công việc, thức khuya, ăn uống thất thường và ít vận động khiến việc chăm sóc bản thân bị xếp xuống cuối danh sách ưu tiên. Nguyễn Văn Tuân (20 tuổi, Hà Nội) cho biết: "Thường bệnh tái phát mới đi chữa. Cũng từng nghĩ đến khám định kỳ nhưng lại ngại vì sợ phát hiện bệnh gì đó sẽ càng lo lắng hơn. Nhiều hôm thức khuya, ngủ không đủ giấc, ăn uống thất thường nên cũng chưa thực sự quan tâm đến việc chăm sóc sức khỏe."
Theo Bộ Y tế, bệnh không lây nhiễm hiện không chỉ gia tăng ở người cao tuổi mà đang có xu hướng trẻ hóa do lối sống thiếu lành mạnh, bao gồm hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, dinh dưỡng không hợp lý, ít vận động và căng thẳng kéo dài.
Xu hướng mới của y tế hiện đại
Thay vì chỉ tập trung chữa bệnh, hệ thống y tế hiện đại đang chuyển mạnh sang mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động, lấy phòng bệnh và phát hiện sớm làm trọng tâm. Các gói khám sức khỏe tổng quát, tầm soát chuyên sâu, hồ sơ sức khỏe điện tử, trí tuệ nhân tạo (AI) trong chẩn đoán và các ứng dụng theo dõi sức khỏe giúp người dân kiểm soát tình trạng sức khỏe ngay từ khi chưa xuất hiện triệu chứng.
WHO cho biết việc tích hợp quản lý các bệnh không lây nhiễm vào chăm sóc sức khỏe ban đầu giúp tăng cường phòng bệnh, giảm chi phí điều trị và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, cắt cụt chi hay mù lòa. Theo định hướng của Bộ Y tế, khám sức khỏe định kỳ và quản lý sức khỏe theo vòng đời đang là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm, giảm chi phí điều trị và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Ở góc độ kinh tế và xã hội, chăm sóc sức khỏe chủ động mang lại nhiều lợi ích lâu dài. Chi phí dành cho dự phòng và phát hiện sớm thường thấp hơn rất nhiều so với điều trị các biến chứng của bệnh mạn tính. Ứng dụng công nghệ trong quản lý sức khỏe giúp người dân theo dõi các chỉ số sức khỏe thường xuyên hơn, hỗ trợ bác sĩ đưa ra khuyến nghị điều trị chính xác và giảm áp lực cho hệ thống y tế.
Khi công nghệ y tế, các dịch vụ khám sức khỏe và mô hình quản lý sức khỏe cá nhân ngày càng phát triển, việc chăm sóc sức khỏe không còn là câu chuyện chỉ diễn ra khi bước vào bệnh viện. Điều quan trọng hơn là hình thành thói quen khám sức khỏe định kỳ, duy trì lối sống khoa học và chủ động phát hiện nguy cơ từ sớm. Bởi khi bệnh đã xuất hiện, y học có thể điều trị. Nhưng chỉ có chăm sóc sức khỏe chủ động mới giúp mỗi người giảm thiểu rủi ro, tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng cuộc sống và góp phần xây dựng một xã hội khỏe mạnh, năng suất hơn trong dài hạn.
