TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết chương trình khám sức khỏe toàn dân không chỉ là đợt sàng lọc quy mô lớn mà là bước chuyển quan trọng xây dựng mô hình quản lý sức khỏe theo vòng đời, với trạm y tế (TYT) giữ vai trò trung tâm tại cộng đồng. Toàn bộ người dân sẽ được cập nhật thông tin sức khỏe vào hồ sơ sức khỏe điện tử (HSSKĐT). TYT không dừng lại ở khám ban đầu mà chuyển sang quản lý sức khỏe toàn diện cho người dân trên địa bàn phụ trách.
Kế hoạch 228 và vai trò mới của trạm y tế
Kế hoạch 228 của UBND TP.HCM ban hành ngày 25.5 đặt mục tiêu 100% người dân tại 168 phường, xã được khám sức khỏe định kỳ trong năm 2026. Kết quả khám được cập nhật vào HSSKĐT, tạo nền tảng quản lý sức khỏe suốt vòng đời và liên thông với dữ liệu khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế. Khi có đầy đủ dữ liệu, TYT sẽ quản lý toàn bộ dân số, biết rõ ai khỏe mạnh, ai có yếu tố nguy cơ, ai mắc bệnh mạn tính, ai đang điều trị, bỏ điều trị hoặc gián đoạn để chủ động nhắc nhở, theo dõi.
Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, đây là sự chuyển đổi căn bản từ mô hình "ngồi chờ người bệnh đến" sang "chủ động đến với người dân"; từ điều trị triệu chứng ngắn hạn sang quản lý sức khỏe và phòng bệnh suốt đời; từ quản lý bằng sổ giấy sang HSSKĐT và công cụ y tế thông minh.
Mô hình "kiềng ba chân" và đội chăm sóc sức khỏe liên tục
Trong mô hình mới, TYT phối hợp chặt chẽ với bệnh viện và trung tâm y tế khu vực theo mô hình "kiềng ba chân". TYT quản lý sức khỏe ban đầu; bệnh viện hỗ trợ chuyên môn, hội chẩn từ xa, đào tạo và chuyển tuyến hai chiều; khi người bệnh ổn định sẽ chuyển về địa phương quản lý lâu dài.
Sở Y tế đã thí điểm mô hình đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư. Các đội trực tiếp đến hộ gia đình, cập nhật HSSKĐT, tư vấn dinh dưỡng, vận động, phòng bệnh, theo dõi bệnh mạn tính, truyền thông giáo dục sức khỏe và kết nối người dân với hệ thống y tế.
Sau gần 3 tháng triển khai, 33 phường, xã đăng ký thực hiện, trong đó 21 đội đã hoạt động, 12 đội đang chuẩn bị. Kết quả bước đầu: các đội tiếp cận 18.500 hộ gia đình, khám sàng lọc và tư vấn cho 33.501 người dân, tiếp cận 17.778 người cao tuổi, phát hiện 757 trường hợp mắc bệnh mạn tính, trong đó 186 trường hợp phải chuyển tuyến cấp cứu hoặc điều trị. Các đội cũng quản lý liên tục các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường và nhiều bệnh mạn tính khác.
Thay đổi nhận thức và nâng cao năng lực quản lý
Theo Sở Y tế, mô hình bước đầu giúp thay đổi nhận thức của người dân từ "có bệnh mới đi khám" sang chủ động phòng bệnh. Đồng thời nâng cao năng lực quản lý của TYT khi nắm chắc dữ liệu từng hộ gia đình, từng nhóm nguy cơ và tăng cường phối hợp với tuyến trên cũng như chính quyền địa phương.
Để nhân rộng, Sở Y tế phối hợp với Sở Tài chính tham mưu cơ chế chi thường xuyên, tạo điều kiện trang bị máy tính bảng, vật tư tiêu hao, kinh phí di chuyển cho các đội chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Sở cũng làm việc với BHXH TP.HCM để thí điểm thanh toán BHYT cho khám chữa bệnh tại nhà với người cao tuổi và nhóm yếu thế hạn chế đi lại, đồng thời hoàn thiện liên thông HSSKĐT với bệnh án điện tử của các bệnh viện.
Giải quyết nguồn lực bác sĩ cho trạm y tế
Khó khăn lớn nhất hiện nay là nhân lực y tế cơ sở. Sau sắp xếp, tổng nhân lực tuyến y tế cơ sở tăng từ 3.403 lên 6.603 người (tăng 94,6%); 100% TYT có bác sĩ làm việc thường xuyên. Tuy nhiên, bác sĩ chỉ chiếm 20,76% tổng nhân lực, dược sĩ chiếm 13,3%, nhiều chuyên ngành còn thiếu. Hiện thiếu 578 biên chế so với chỉ tiêu; nếu tính nhu cầu thực tế của đô thị đặc biệt như TP.HCM cần bổ sung thêm 1.313 nhân lực, tức còn thiếu 1.891 người.
Sở Y tế đề xuất tuyển đủ 578 biên chế còn thiếu, ưu tiên 128 phường, xã đông dân, duy trì chính sách hỗ trợ đã ban hành. Đồng thời đề xuất bổ sung ngay 300 bác sĩ luân phiên từ các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa tuyến cuối, bệnh viện tuyến 2, trung tâm y tế khu vực và đội ngũ bác sĩ trẻ mới hoàn thành thực hành về công tác tại TYT. Huy động thêm sự tham gia của các bệnh viện bộ, ngành trên địa bàn. Mục tiêu lâu dài là mỗi TYT có tối thiểu 5 bác sĩ, tiến tới 7-10 bác sĩ ở địa bàn đông dân.
Sở Y tế cũng đề xuất chính sách hỗ trợ đặc thù từ ngân sách địa phương cho bác sĩ, dược sĩ và nhân viên y tế luân phiên về tuyến cơ sở. Trong thời gian luân phiên, tiền lương và phụ cấp do ngân sách bảo đảm thay vì để bệnh viện tự chủ chi trả.
