TP.HCM: Tốc độ già hóa dân số vượt dự báo, đặt ra thách thức lớn về chăm sóc sức khỏe
Theo số liệu từ Cục Thống kê, Thành phố Hồ Chí Minh chính thức bước vào thời kỳ "già hóa dân số" vào năm 2017, khi tỷ lệ dân số từ 60 tuổi trở lên đạt 10,28%, tương đương 889.178 người. Mặc dù bắt đầu muộn hơn so với cả nước khoảng 6 năm, nhưng tốc độ già hóa dân số tại TP.HCM lại diễn ra rất nhanh chóng, vượt qua nhiều dự báo trước đây.
Sự gia tăng nhanh chóng của người cao tuổi
Tính đến năm 2025, tỷ lệ người cao tuổi (NCT) ở TP.HCM (sau sáp nhập) đã tăng lên 11,40%, với hơn 1,57 triệu NCT, con số lớn nhất cả nước. Trong vòng 8 năm từ 2017 đến 2025, số lượng NCT tăng thêm 683.810 người, bình quân tăng gần 85.000 người mỗi năm. Sự gia tăng nhanh chóng này không chỉ phản ánh xu hướng nhân khẩu học mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về chính sách và hạ tầng y tế, xã hội nhằm đảm bảo chất lượng cuộc sống cho nhóm dân số cao tuổi ngày càng đông.
Thách thức trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi
Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, trong bối cảnh già hóa dân số, chăm sóc sức khỏe NCT là một thách thức lớn. Mô hình bệnh tật của người dân nói chung và NCT nói riêng đang thay đổi nhanh chóng, chuyển từ các bệnh lây nhiễm sang chủ yếu là bệnh không lây nhiễm như tiểu đường và tăng huyết áp.
NCT thường mắc nhiều bệnh cùng một lúc, trung bình mỗi người mắc trên 2 bệnh phải điều trị suốt đời. Tình trạng bệnh tật này ảnh hưởng lớn đến đời sống tâm lý, hoạt động sinh hoạt hàng ngày và sự hòa nhập cộng đồng của NCT, đặc biệt khi phần lớn NCT có cuộc sống khó khăn, thu nhập thấp, không ổn định hoặc không có thu nhập, sống phụ thuộc vào con cháu.
Hệ thống y tế và các biện pháp ứng phó
Hiện TP.HCM có 16 cơ sở bảo trợ xã hội, trong đó 12 cơ sở có NCT, bao gồm người tâm thần và người lang thang không có nơi cư trú, khoảng 6.000 người. Theo ông Nguyễn Tăng Minh, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, sự gia tăng NCT là thách thức lớn cho ngành y tế thành phố. Ngành y tế đã tiến hành rà soát nguồn lực và hoạch định chiến lược ứng phó với già hóa dân số.
TP.HCM đã hình thành 102 câu lạc bộ NCT giúp nhau và 102 tổ tình nguyện chăm sóc NCT. 100% bệnh viện (trừ bệnh viện nhi) đều có giường điều trị cho NCT; 12 bệnh viện có khoa lão; 6 bệnh viện có đơn vị lão khoa; 11 bệnh viện tổ chức khoa lão ghép với khoa khác. Tuy nhiên, thành phố vẫn chưa có bệnh viện lão khoa chuyên biệt.
Về khám chữa bệnh, mỗi năm có khoảng 5-6 triệu lượt NCT khám ngoại trú; nội trú khoảng 320.000-380.000 lượt; khoảng 70-80% bệnh nhân điều trị tại bệnh viện công. Tại tuyến cơ sở, các trạm y tế đã triển khai lập hồ sơ theo dõi sức khỏe, khám định kỳ cho NCT, và chuyển tuyến khi cần. Từ năm 2026, 100% NCT ở TP.HCM sẽ được khám sức khỏe định kỳ và lập hồ sơ theo dõi sức khỏe điện tử.
Kế hoạch phát triển và các điểm nghẽn cần tháo gỡ
Theo TS-BS Vĩnh Châu, ngành y tế tập trung vào nhiều nhiệm vụ trọng tâm, bao gồm nâng tuổi thọ trung bình lên 77 năm vào năm 2030, với thời gian sống khỏe tối thiểu là 68 năm. 100% NCT sẽ được khám sức khỏe định kỳ và quản lý các bệnh không lây nhiễm. Thành phố cũng hướng tới xây dựng các mô hình dưỡng lão phù hợp, thí điểm trung tâm chăm sóc ban ngày, và hình thành bệnh viện chuyên khoa lão.
Ông Nguyễn Tăng Minh cho biết, mục tiêu đến năm 2030 là có trên 30 cơ sở chăm sóc NCT mới, bao gồm cả công, tư và hợp tác công tư, với 15 cơ sở nội trú và 15 cơ sở chăm sóc ban ngày. Tại 168 phường, xã, đặc khu sẽ có mạng lưới vệ tinh chăm sóc sức khỏe cộng đồng, và đào tạo 2.500 nhân lực chuyên sâu.
Tuy nhiên, theo ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, vẫn còn nhiều vướng mắc trong việc phát triển nhà dưỡng lão, như thiếu quy hoạch rõ ràng, khó tiếp cận quỹ đất, và các cơ chế tài chính, thuế, vốn ưu đãi. Nhân lực cũng thiếu trầm trọng, và mục tiêu đào tạo 2.500 người đến năm 2030 được coi là chưa đủ, trong khi chưa có chuẩn đào tạo đồng bộ.
Mong muốn của người cao tuổi
Ông N.T.Đ (56 tuổi, ở P.Tân Sơn Nhất) chia sẻ: "Chương trình chăm sóc sức khỏe NCT và nhà dưỡng lão là rất hay. Bản thân tôi thích ở nhà hơn, nếu còn khả năng. Với người khó khăn, quan trọng là nhà nước có kinh phí lo hay không?"
Bà N.T.L (72 tuổi, ở P.Phú Nhuận) bày tỏ: "Tùy trường hợp mà NCT có đi nhà dưỡng lão hay không. Hiện tôi ở nhà và mong nhà nước ưu tiên nhiều hơn cho NCT, ví dụ như miễn phí phần chi phí còn lại khi khám bệnh mạn tính."
Nhìn chung, tốc độ già hóa dân số nhanh tại TP.HCM đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, ngành y tế và cộng đồng để tháo gỡ các điểm nghẽn và xây dựng hệ thống chăm sóc toàn diện, đảm bảo cuộc sống chất lượng cho người cao tuổi trong tương lai.
