Một trẻ một tuổi sốt cao liên tục hai ngày kèm vài vết loét trong miệng, gia đình nghĩ đến nhiệt miệng hay sốt siêu vi thông thường. Khi thấy lòng bàn chân con có nốt ban, người mẹ tự mua thuốc uống và bôi lá dân gian. Đêm đó, trẻ giật mình thon thót khi ngủ, gia đình chủ quan cho rằng do ngủ không sâu giấc. Sáng hôm sau, trẻ nôn ói dồn dập, lừ đừ, nhịp thở nhanh bất thường. Khi nhập viện, bác sĩ chẩn đoán tay chân miệng đã biến chứng thần kinh nặng, phải cấp cứu khẩn cấp.
Dấu hiệu nguy kịch thầm lặng của tay chân miệng
Theo bác sĩ chuyên khoa I Lê Thị Giao Thi, Trưởng phòng Quản trị nội dung đào tạo và kiểm duyệt chuyên môn Y Khoa eCom, Hệ thống nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, nhiều dấu hiệu chuyển nặng của tay chân miệng xuất hiện kín đáo, dễ nhầm lẫn, khiến trẻ bỏ lỡ 'giờ vàng' can thiệp.
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, lây qua nước bọt, dịch hầu họng, dịch bóng nước và phân. Virus nhân lên ở hầu họng, vào máu, lan đến các cơ quan. Ở đa số trường hợp, virus chỉ khu trú ở da và niêm mạc miệng, tự hồi phục sau vài ngày. Tuy nhiên, virus có thể tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, viêm thân não, dẫn đến biến chứng thần kinh và tim mạch nguy hiểm.
Bác sĩ Giao Thi cho biết khi bệnh chuyển nặng, trẻ thường sốt cao trên 48 giờ không hạ, quấy khóc dai dẳng, nôn ói, đi loạng choạng, yếu chi, vã mồ hôi hoặc khó thở. Phụ huynh cần lưu ý nếu trẻ lanh lợi đột ngột lừ đừ, bỏ bú, ngủ kém hoặc thay đổi hành vi bất thường.
Giật mình chới với - dấu hiệu tối nguy hiểm
Giật mình chới với là dấu hiệu virus đã ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương nhưng dễ bị bỏ qua. Đây là những cơn giật ngắn 1-2 giây ở tay hoặc chân, xuất hiện khi trẻ thiu thiu ngủ hoặc nằm ngửa. 'Giật mình chới với là dấu hiệu cảnh báo tối nguy hiểm. Chỉ cần trẻ xuất hiện triệu chứng này, phụ huynh phải đưa con đi khám ngay lập tức', bác sĩ Giao Thi nhấn mạnh.
Sai lầm nguy hiểm khi tự chữa tại nhà
Nhiều phụ huynh đắp lá thuốc, thuốc nam lên bóng nước với mong muốn tổn thương nhanh lành. Tuy nhiên, bác sĩ Giao Thi cho biết đây là việc làm không được khuyến cáo. Các tổn thương da do tay chân miệng phần lớn tự hồi phục nếu vệ sinh đúng cách. Đắp sản phẩm không rõ nguồn gốc làm tăng nguy cơ kích ứng, nhiễm trùng và khiến bệnh trầm trọng hơn. Một số loại lá có màu che lấp đặc điểm bóng nước, gây khó khăn cho bác sĩ khi thăm khám.
Ngoài ra, không ít trẻ bị quá liều paracetamol do phụ huynh cho uống đồng thời nhiều loại thuốc chứa cùng hoạt chất. Bác sĩ Giao Thi khuyến cáo: khi trẻ sốt, nên dùng thuốc hạ sốt đơn thành phần, ghi lại thời gian mỗi lần uống để tránh trùng liều. Liều paracetamol tính theo cân nặng thực tế: 10-15 mg/kg mỗi lần, cách nhau 4-6 giờ, không quá 4 lần/ngày. Tự ý tăng liều hoặc uống quá dày có thể gây ngộ độc gan cấp tính. Tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ em; ibuprofen chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ và đã loại trừ sốt xuất huyết.
Chăm sóc và phòng ngừa lây nhiễm
Vết loét trong miệng khiến trẻ đau rát, biếng ăn, thậm chí từ chối uống nước. Phụ huynh nên cho trẻ ăn món mềm, lỏng, để nguội, dễ nuốt, chia nhỏ nhiều bữa để giảm áp lực lên vùng miệng tổn thương.
PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết trẻ dưới 5 tuổi là nhóm dễ mắc nhất, đặc biệt trẻ dưới 3 tuổi. Tuy nhiên, ngành y tế ghi nhận ca bệnh nặng ở nhóm tuổi lớn hơn, thậm chí có trường hợp phụ nữ 21 tuổi mắc bệnh sau khi chăm sóc người thân.
Các chuyên gia nhấn mạnh rửa tay thường xuyên bằng xà phòng là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa lây lan. Phụ huynh cần rửa tay sau khi chăm sóc trẻ bệnh, thay tã, xử lý chất thải và trước khi chế biến hoặc cho trẻ ăn. Vật dụng trẻ tiếp xúc cần được vệ sinh, khử khuẩn định kỳ bằng dung dịch Cloramin B 2%. Trẻ mắc bệnh nên nghỉ học 7-10 ngày để hạn chế lây lan.
'Tay chân miệng là bệnh có thể gây biến chứng nặng và thậm chí tử vong. Vì vậy, khi nghi ngờ trẻ mắc bệnh, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, phân độ và hướng dẫn theo dõi đúng cách', bác sĩ Thi nhấn mạnh.
Tháng 3/2026, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) chính thức cấp phép lưu hành vaccine tay chân miệng, hứa hẹn cởi bỏ gánh nặng tâm lý cho hàng triệu phụ huynh, mở ra lá chắn chủ động và vững chắc hơn để bảo vệ con trẻ.
