Nghiên cứu toàn cầu: Gần 40% ca ung thư mới có thể phòng ngừa được
Một báo cáo đăng tải trên tạp chí y khoa uy tín Nature Medicine đã công bố số liệu đáng chú ý: năm 2022, thế giới ghi nhận gần 19 triệu ca ung thư mới được chẩn đoán. Điều đáng nói là khoảng 38% trong số này, tương đương hàng triệu trường hợp, có liên quan trực tiếp đến các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được. Điều này mang đến một thông điệp tích cực: rất nhiều người hoàn toàn có khả năng tránh được căn bệnh nguy hiểm này nếu điều chỉnh thói quen sinh hoạt và lối sống từ sớm.
Thuốc lá và rượu bia: Hai thủ phạm hàng đầu gây ung thư
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hút thuốc lá được xác định là nguyên nhân hàng đầu, chiếm tới 15% tổng số ca ung thư mới mỗi năm, tương đương gần 3 triệu người. Ở nam giới, tỷ lệ này còn cao hơn, lên tới 23%. Việc từ bỏ thuốc lá có thể làm giảm đáng kể nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư phổi, thanh quản, thực quản, bàng quang và nhiều bệnh khác.
Nhiều người vẫn giữ quan niệm sai lầm rằng "hút ít thì không sao" hoặc tin vào cơ địa khỏe mạnh của bản thân. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy tổn thương do khói thuốc tích lũy âm thầm qua từng năm, và nguy cơ không chỉ dành cho người hút trực tiếp mà cả những người hít khói thuốc thụ động.
Đứng thứ hai trong danh sách là rượu bia, tác nhân của khoảng 3,2% số ca ung thư mới, tương đương 700.000 trường hợp hàng năm. Rượu bia không chỉ liên quan đến ung thư gan mà còn làm tăng nguy cơ ung thư vú, đại trực tràng, khoang miệng và thực quản. Thói quen uống vài ly mỗi ngày, nếu kéo dài hàng chục năm, có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe.
Bà Isabelle Soerjomataram, chuyên gia dịch tễ học của WHO và là tác giả chính của nghiên cứu, nhấn mạnh rằng việc kiểm soát các yếu tố như thuốc lá và rượu bia chính là cơ hội lớn nhất để giảm gánh nặng ung thư toàn cầu. Theo bà, đây không chỉ là vấn đề y tế đơn thuần mà còn là câu chuyện về nhận thức và sự thay đổi hành vi trong cộng đồng.
Béo phì, ô nhiễm và nhiễm trùng: Những nguy cơ âm thầm không kém
Ngoài thuốc lá và rượu bia, nhiều yếu tố khác cũng đóng góp đáng kể vào sự gia tăng số ca ung thư mỗi năm. Các nguy cơ này bao gồm:
- Chỉ số khối cơ thể (BMI) cao và lối sống ít vận động.
- Sử dụng thuốc lá không khói và nhai trầu cau.
- Tiếp xúc nhiều với tia cực tím từ ánh nắng mặt trời.
- Sống trong môi trường ô nhiễm không khí nghiêm trọng.
Ô nhiễm không khí đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng tại nhiều khu vực trên thế giới. Nghiên cứu chỉ ra rằng tại Đông Á, khoảng 15% ca ung thư phổi ở phụ nữ có liên quan đến chất lượng không khí kém. Ở nam giới tại Bắc Phi và Tây Á, con số này thậm chí lên tới 20%. Điều này cho thấy môi trường sống có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, không thua kém gì các thói quen cá nhân.
Bên cạnh đó, khoảng 10% ca ung thư mới bắt nguồn từ các tác nhân nhiễm trùng. Ở phụ nữ, virus HPV là nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung, dù đã có vaccine phòng ngừa hiệu quả nhưng tỷ lệ tiêm chủng tại nhiều nơi vẫn còn thấp. Ở nam giới, ung thư dạ dày thường liên quan đến vi khuẩn Helicobacter pylori, dễ lây lan trong điều kiện vệ sinh kém hoặc nguồn nước không đảm bảo.
Chiến lược phòng ngừa: Từ cá nhân đến cộng đồng
Ông André Ilbawi, Trưởng nhóm Kiểm soát Ung thư của WHO, cho rằng việc phân tích mô hình bệnh tật theo từng quốc gia sẽ giúp các chính phủ xây dựng chiến lược phòng ngừa phù hợp. Các biện pháp này có thể bao gồm giảm thiểu ô nhiễm môi trường, cải thiện điều kiện sống, tăng cường tiêm chủng và tầm soát ung thư sớm.
Thông điệp quan trọng nhất từ nghiên cứu này là ung thư không hoàn toàn là điều "không thể tránh khỏi". Gần 4 trong 10 ca bệnh có thể được phòng ngừa thông qua những thay đổi tưởng chừng nhỏ như:
- Bỏ thuốc lá hoàn toàn.
- Hạn chế tiêu thụ rượu bia.
- Duy trì cân nặng hợp lý và vận động thường xuyên.
- Tiêm vaccine đầy đủ, đặc biệt là vaccine phòng HPV.
- Tránh tiếp xúc với các tác nhân ô nhiễm và tia cực tím.
Phòng bệnh, trong nhiều trường hợp, vẫn được xem là "liều thuốc" hiệu quả và ít tốn kém nhất cho sức khỏe lâu dài. Nghiên cứu này một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức và hành động thiết thực để giảm thiểu gánh nặng ung thư trên toàn cầu.
