Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo sốt xuất huyết Dengue đang trở thành mối đe dọa y tế toàn cầu do diễn biến gia tăng nhanh chóng. Riêng năm 2025, toàn cầu ghi nhận mức cao nhất với 3,6 triệu ca mắc và gần 2.000 ca tử vong trên gần 100 quốc gia.
Dịch bùng phát mạnh tại Việt Nam
Tại Việt Nam, bệnh sốt xuất huyết có xu hướng bùng phát mạnh và xuất hiện sớm trong những năm gần đây. Năm 2025, cả nước ghi nhận 181.237 trường hợp mắc, 43 ca tử vong, tăng 33% số ca mắc và 17 ca tử vong so với năm 2024. Riêng 5 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 50.300 trường hợp mắc và 5 trường hợp tử vong, số ca mắc tăng 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025.
Đáng chú ý, dịch bệnh không còn tuân theo tính chất chu kỳ mà diễn biến phức tạp ngay từ những tháng đầu năm, khi chưa bước vào mùa mưa – giai đoạn dịch thường bùng phát.
Đặc điểm nguy hiểm của virus Dengue
Thạc sĩ, bác sĩ Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết: "Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus lây truyền qua muỗi vằn, gồm Aedes aegypti (véc-tơ truyền bệnh chủ yếu) và Aedes albopictus, đã lan rộng nhanh chóng trên toàn cầu. Đây là một căn bệnh nguy hiểm, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu."
Virus sốt xuất huyết Dengue có bốn tuýp huyết thanh, mỗi tuýp đều có thể gây bệnh từ nhẹ đến nặng. Người đã nhiễm một tuýp vẫn có nguy cơ mắc ba tuýp còn lại, và lần nhiễm thứ hai thường nặng hơn lần đầu. Đáng chú ý, có đến 41% tỷ lệ mắc và nguy cơ bệnh nặng cao hơn ở trẻ em mắc lần thứ hai so với trẻ mắc lần đầu.
Diễn tiến bệnh và dấu hiệu cảnh báo
Bệnh sốt xuất huyết Dengue có biểu hiện lâm sàng đa dạng, diễn tiến nhanh, khó tiên đoán. Bệnh thường khởi phát đột ngột qua ba giai đoạn: sốt, nguy hiểm và hồi phục. Giai đoạn nguy hiểm thường vào ngày thứ ba đến ngày thứ bảy, giai đoạn hồi phục vào ngày thứ bảy đến ngày thứ 10. Khoảng 75% các trường hợp nhiễm không biểu hiện triệu chứng. Khoảng 5% phát triển thành sốt xuất huyết Dengue nặng; nếu không điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong ở ca nặng có thể lên đến 20%.
Các dấu hiệu cảnh báo cần nhập viện gồm: đau nhiều vùng bụng hoặc gan; nôn nhiều; chảy máu chân răng, mũi, nôn ra máu, xuất huyết âm đạo hoặc tiểu máu.
Thay đổi về đối tượng mắc bệnh
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam chia sẻ: "Một thay đổi quan trọng là sốt xuất huyết Dengue không còn là bệnh của riêng trẻ em, mà có thể là bất kỳ ai và ở các độ tuổi. Hơn 10 năm trước, 60%-70% ca bệnh ở khu vực phía nam là trẻ dưới 15 tuổi, thì nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như ngang nhau."
Ông cũng cảnh báo về tâm lý chủ quan: "Phần lớn người dân đều biết về sốt xuất huyết, nhưng khi sốt cao lại tự mua thuốc. Bệnh diễn tiến trái ngược với cảm nhận thông thường: ngày thứ ba đến thứ năm, khi cơn sốt giảm và người bệnh tưởng đã khỏe lại mới là giai đoạn nguy hiểm nhất, dễ xảy ra sốc, xuất huyết nặng, suy đa tạng."
Sự chủ quan cùng đặc tính "đánh lừa" này khiến nhiều ca phát hiện quá muộn, tăng nguy cơ tử vong. Những ca nặng được cứu sống cũng có thể để lại di chứng kéo dài như suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm, rụng tóc và rối loạn thị lực. Chi phí điều trị ca nặng có thể lên tới 500-600 triệu đồng, tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế.
Công cụ phòng ngừa mới
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam nhận định: "Trong hơn nửa thế kỷ qua, cuộc chiến chống sốt xuất huyết chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ và giám sát dịch tễ – vẫn là tuyến phòng thủ đầu tiên. Hiện nay, đã có các công cụ phòng ngừa mới như hệ thống cảnh báo sớm nhờ AI, giúp dự báo xu hướng lây truyền chính xác hơn. Vaccine trở thành công cụ dự phòng chủ động, giảm nguy cơ mắc và diễn tiến nặng."
Việt Nam hiện đã cấp phép một loại vaccine sốt xuất huyết Dengue, sắp tới sẽ triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng. Đây là tiền đề giúp Việt Nam từng bước hạn chế thấp nhất số mắc và tử vong do sốt xuất huyết.
