Không chỉ gây mệt mỏi, cái nóng cực đoan đang âm thầm phá hủy tế bào não, làm suy giảm nhận thức và gia tăng nguy cơ tử vong. Theo MIT Technology Review, đợt sóng nhiệt tại London (Vương quốc Anh) tháng 6 vừa qua đã đẩy nhiệt độ lên kỷ lục 36,1°C, cảm nhận thực tế lên tới 39°C, cao hơn gấp đôi mức trung bình 19°C giai đoạn 1991–2020. Sóng nhiệt không chỉ gây áp lực lên nông nghiệp, hạ tầng, y tế mà còn đe dọa sức khỏe tâm thần.
Suy giảm nhận thức sau 15 phút tiếp xúc nhiệt
Catherine Thompson, nhà tâm lý học nhận thức tại Đại học Liverpool Hope (Anh), cho biết nghiên cứu trên lính cứu hỏa cho thấy sau 15 phút tiếp xúc nhiệt độ cao, khả năng tập trung và kiểm soát sự chú ý giảm rõ rệt, phải mất 20 phút làm mát mới phục hồi. Thompson nhấn mạnh: “Chúng tôi chưa biết nếu sống trong nắng nóng nhiều ngày, não bộ sẽ bị ảnh hưởng ra sao”. Tuy nhiên, việc nghiên cứu trực tiếp rất khó vì không thể tạo sóng nhiệt thực địa quy mô lớn.
Người rối loạn tâm thần nhập viện tăng 9,7%
Một tổng quan năm 2023 do Emma Lawrence (Đại học Oxford) thực hiện cho thấy trong các đợt sóng nhiệt, tỷ lệ nhập viện của người rối loạn sức khỏe tâm thần tăng tới 9,7%. Joshua Wortzel, điều hành Phòng thí nghiệm Heat - Mind Lab tại Hartford HealthCare (Mỹ), nhận định: “Thời tiết càng nóng, các kết cục về sức khỏe tâm thần càng tồi tệ”. Điển hình, trong đợt sóng nhiệt tại Canada năm 2021, người mắc tâm thần phân liệt có nguy cơ tử vong cao gấp ba lần.
Cơ chế sinh học: Serotonin và mạng lưới thần kinh
Các nghiên cứu trên động vật cho thấy nhiệt độ cao làm tăng nồng độ serotonin, thay đổi giao tiếp giữa các mạng lưới thần kinh và giảm vận chuyển oxy lên não. Wortzel giải thích: “Có nhiều lý do sinh học giải thích tại sao não bộ bị ảnh hưởng tiêu cực bởi nhiệt độ cao”. Tuy nhiên, các yếu tố như thiếu ngủ, giảm vận động và cô lập xã hội cũng góp phần, khiến việc tách biệt tác động trực tiếp của nhiệt trở nên khó khăn.
Trẻ em và thanh thiếu niên dễ tổn thương nhất
Nghiên cứu của Wortzel công bố đầu tuần này cho thấy tại Mỹ, tỷ lệ tự tử ở nhóm 15–24 tuổi tăng 2,97% mỗi khi nhiệt độ trung bình tháng tăng thêm 1°C, cao gấp đôi so với người trên 24 tuổi. Ngoài ra, trẻ tiếp xúc với nhiệt độ cực đoan khi nhỏ có thể thay đổi chất trắng trong não ở độ tuổi 9–12. Lawrence cảnh báo: “Việc tiếp xúc với nhiệt độ cực đoan ở trẻ rất nhỏ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ”. Trẻ sinh năm 2020 dự kiến trải qua số đợt sóng nhiệt gấp bảy lần thế hệ ông bà.
Như Lawrence nhấn mạnh: “Chúng ta cần phải nghiêm túc trong việc thích ứng với một thế giới đang nóng lên”. Những phát hiện này đặt nền tảng cho chính sách y tế thích ứng biến đổi khí hậu.
