TS.BS Hoàng Việt Bách, Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện K cho biết, dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng với sức khỏe, đặc biệt với bệnh nhân ung thư. Bên cạnh phác đồ điều trị cá thể hóa, dinh dưỡng phù hợp giúp người bệnh nâng cao thể trạng, tăng khả năng đáp ứng cũng như hiệu quả điều trị.
Thực tế, có tới 50-80% bệnh nhân ung thư bị sụt cân hoặc suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị. TS Bách nhấn mạnh: "Suy dinh dưỡng trong ung thư không chỉ biểu hiện qua số cân nặng hao hụt nhìn thấy bằng mắt thường, mà nguy hiểm hơn, nó ẩn giấu dưới tình trạng mất khối cơ nghiêm trọng, giảm sức mạnh cơ bắp và suy giảm chức năng toàn cơ thể. Nhiều bệnh nhân nhìn bề ngoài vẫn có thể thừa cân hoặc béo phì, nhưng thực tế đã bị suy giảm khối cơ nghiêm trọng. Vì thế, việc sàng lọc nguy cơ dinh dưỡng ngay từ thời điểm chẩn đoán rất quan trọng."
Nguyên nhân suy dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư
Theo ThS.BSNT Nguyễn Thị Thanh Hòa, Phó Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện K, ở bệnh nhân ung thư, khối u kích thích phản ứng viêm mạn tính, làm thay đổi chuyển hóa tự nhiên của cơ thể, gây tăng tiêu hao năng lượng dẫn đến mất cơ. Song song đó, tác dụng phụ của hóa, xạ trị gây buồn nôn, nôn, chán ăn, thay đổi vị giác, khó nuốt khiến việc ăn uống trở nên khó khăn hơn với người bệnh.
Bên cạnh đó, nhiều người bệnh ung thư kiêng khem cực đoan, sợ ăn nhiều sẽ "nuôi khối u", hoặc tự ý áp dụng các chế độ ăn truyền miệng thiếu căn cứ khoa học... khiến bệnh nhân suy kiệt nhanh hơn do thiếu hụt dinh dưỡng trầm trọng. Trong khi đó, tình trạng suy dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả lâm sàng. Khi thể trạng suy kiệt, cơ thể người bệnh sẽ rất khó dung nạp các đợt hóa - xạ trị hay phẫu thuật.
Bệnh nhân suy dinh dưỡng phải đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng cao hơn, vết thương chậm lành, tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật gia tăng và thời gian hồi phục kéo dài. Thậm chí, không ít trường hợp đã phải trì hoãn liệu trình điều trị do thể trạng không đảm bảo.
Dinh dưỡng là một phương thức điều trị
Mới đây, Bộ Y tế ban hành "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư" nhằm chuẩn hóa công tác chăm sóc dinh dưỡng trong các cơ sở khám, chữa bệnh, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm tỷ lệ biến chứng, tử vong ở người bệnh ung thư.
Theo BS Hòa, giá trị cốt lõi của hướng dẫn không chỉ dừng lại ở các phác đồ chuyên môn thuần túy, mà mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc: thay đổi tư duy của cả thầy thuốc lẫn cộng đồng để khẳng định dinh dưỡng là một phương thức điều trị thiết yếu. "Mục tiêu hàng đầu là đảm bảo mọi người bệnh ung thư tại Việt Nam đều được tiếp cận chăm sóc dinh dưỡng bài bản, chủ động ngay từ đầu, đánh giá nguy cơ suy dinh dưỡng ngay từ khi chẩn đoán, đồng thời có kế hoạch ăn uống và hỗ trợ dinh dưỡng phù hợp trong suốt quá trình điều trị", BS Hòa nói.
Các chuyên gia cho biết, nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy người bệnh ung thư được đánh giá và can thiệp dinh dưỡng sớm có khả năng đáp ứng điều trị tốt hơn hẳn, giảm thiểu đáng kể các biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện, nâng cao chất lượng cuộc sống và cải thiện thời gian sống còn. Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân điều trị ung thư thường chỉ tập trung vào các phương pháp điều trị, ít quan tâm dinh dưỡng.
Tại Bệnh viện K, bệnh nhân được tư vấn chế độ ăn bệnh lý, đặc biệt áp dụng 100% với tất cả người bệnh sau phẫu thuật ung thư tiêu hóa. Người bệnh được tư vấn chế độ dinh dưỡng cho bản thân, mỗi ngày nên bổ sung thực phẩm nào vào chế độ ăn; lượng ăn bao nhiêu là đủ; kèm theo đó là hướng dẫn vận động thể chất và hỗ trợ tâm lý tại khoa điều trị.
Thời gian tới, Bệnh viện K sẽ thực hiện sàng lọc 100%, duy trì và nâng cao chất lượng sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng cho toàn bộ bệnh nhân ngay từ thời điểm nhập viện. Bên cạnh đó, thiết lập quy trình liên kết chặt chẽ giữa bác sĩ điều trị, bác sĩ dinh dưỡng, điều dưỡng và các chuyên gia liên quan nhằm xây dựng kế hoạch dinh dưỡng cá thể hóa, tối ưu cho từng ca bệnh. Đặc biệt, Bệnh viện sẽ đẩy mạnh truyền thông để người bệnh, người nhà thực hành dinh dưỡng đúng cách, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
BS Hòa khuyến cáo: "Người bệnh ung thư tuyệt đối không tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc cắt bỏ hoàn toàn bất kỳ nhóm thực phẩm thiết yếu nào nếu không có chỉ định y khoa. Thực đơn hàng ngày cần duy trì sự đa dạng, cân đối, đặc biệt ưu tiên nhóm thực phẩm giàu năng lượng và giàu đạm (protein) để bảo vệ khối cơ, tăng cường khả năng hồi phục cơ thể." Khi có dấu hiệu cảnh báo như sụt cân, ăn uống kém, mệt mỏi kéo dài hoặc suy giảm sức cơ, người bệnh cần được đưa đến gặp bác sĩ dinh dưỡng để đánh giá sớm.
