Chiến lược phát triển y học cổ truyền: Đầu tư vào con người
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo xây dựng đội ngũ thầy thuốc có khả năng kết hợp hài hòa y lý y học cổ truyền (YHCT) với thành tựu y học hiện đại. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực YHCT, xây dựng đội ngũ thầy thuốc vừa giỏi chuyên môn, am hiểu y học hiện đại, vừa giữ vững y đức, thực hiện đúng lời dạy của Bác Hồ: "Lương y phải như từ mẫu". Để YHCT Việt Nam được bảo tồn và phát triển, nguồn nhân lực là yếu tố đặc biệt quan trọng. Trong đó, lương y từ lâu giữ vai trò then chốt trong việc lưu giữ, thực hành và truyền dạy tinh hoa y học dân tộc.
Nguy cơ già hóa và mai một tri thức lương y
Theo PGS-TS Nguyễn Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Đông y Việt Nam, YHCT Việt Nam đang được Đảng và Nhà nước xác định là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống y tế quốc gia. Tuy nhiên, hiện nay đội ngũ lương y đang đứng trước nguy cơ già hóa, trong khi nhiều bài thuốc gia truyền có nguy cơ mai một. Ông Hưng nhấn mạnh: "Điều đáng lo ngại là khi một lương y mất đi, chúng ta không chỉ mất một người hành nghề mà còn có thể mất đi cả một kho tàng tri thức chưa được ghi chép đầy đủ. Những kinh nghiệm sử dụng cây thuốc Nam, phương pháp điều trị mang đậm bản sắc Việt Nam và các bài thuốc gia truyền có nguy cơ mai một nếu không được truyền dạy, kế thừa kịp thời".
Thông tư 02 và những bước tiến pháp lý
Quyết định 194 ngày 12.12.2019 của Cục Quản lý y, dược cổ truyền (Bộ Y tế) về việc cấp giấy chứng nhận lương y cho 124 người thuộc Tịnh độ cư sĩ Phật hội Việt Nam là dấu mốc đáng chú ý. Tuy nhiên, sau đó việc công nhận lương y chưa diễn ra thường xuyên. Thông tư 02 năm 2024 của Bộ Y tế về cấp giấy chứng nhận lương y, người có bài thuốc gia truyền, người có phương pháp chữa bệnh gia truyền và kết hợp YHCT với y học hiện đại tại cơ sở khám chữa bệnh là bước tiến quan trọng, tạo cơ sở pháp lý để giải quyết những khó khăn kéo dài. Ông Hưng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đào tạo, đánh giá năng lực và công nhận lương y theo chuẩn thống nhất, vì cơ chế tạo nguồn lương y mới vẫn chưa đầy đủ.
Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia cho lương y
Một khoảng trống khác là nghề lương y hiện chưa có tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia. Theo ông Hưng, việc xây dựng chuẩn năng lực thống nhất sẽ giúp kết nối giữa đào tạo, truyền nghề, đánh giá kỹ năng và quản lý chất lượng hành nghề. Ông đề xuất bốn giải pháp: Thứ nhất, tiếp tục rà soát, đánh giá việc triển khai Thông tư 02 để hoàn thiện quy định, chú trọng hình thành nguồn lương y kế cận. Thứ hai, sớm xây dựng Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia nghề lương y. Thứ ba, xây dựng cơ chế đào tạo, truyền nghề và sát hạch thống nhất. Thứ tư, có chính sách khuyến khích các lương y cao tuổi truyền dạy, lưu giữ bài thuốc và kinh nghiệm lâm sàng. "Muốn phát triển YHCT không thể chỉ đầu tư vào bệnh viện, dược liệu hay trang thiết bị. Điều quan trọng hơn là đầu tư cho con người", ông Hưng nhấn mạnh.
Bảo tồn bí quyết bài thuốc gia truyền
Thầy thuốc nhân dân, GS-TS Trương Việt Bình, Chủ tịch Hội Nam y Việt Nam, cho rằng cần có cách tiếp cận hài hòa để vừa bảo đảm an toàn cho người bệnh, vừa giữ được những giá trị tri thức được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Ông giải thích: "Bí quyết gia truyền chính là linh hồn của bài thuốc. Nếu áp dụng cách quản lý như thuốc hiện đại, yêu cầu công khai toàn bộ công thức, định lượng và phân tích đầy đủ hoạt chất, có thể khiến người sở hữu lo ngại mất quyền bảo vệ tài sản trí tuệ". Ông đề xuất cơ quan quản lý nên tập trung đánh giá tính an toàn và hiệu quả thực tế thông qua kiểm định độc tính, theo dõi kết quả điều trị và sự giám sát của hội đồng chuyên môn. Khi bài thuốc chứng minh được tính an toàn, nhà nước có thể xem xét cấp phép và bảo hộ bí quyết.
Số hóa bài thuốc gia truyền
Theo bác sĩ Hồ Văn Hân, Giám đốc Viện Y dược học dân tộc TP.HCM, nhiều bài thuốc gia truyền, kinh nghiệm quý chữa bệnh vẫn nằm trong cộng đồng, trong các dòng họ, lương y hoặc đồng bào dân tộc thiểu số; nếu không được thu thập, bảo tồn và số hóa kịp thời dẫn đến nguy cơ thất truyền. Vì vậy, cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về YHCT, số hóa bài thuốc, cây thuốc, bệnh án và kinh nghiệm điều trị để bảo tồn.
Bài viết còn tiếp.
