Ngày 26/7, tại Hà Nội, Hội Phụ Sản Việt Nam (VAGO) phối hợp với Công ty TNHH Pfizer Việt Nam tổ chức tọa đàm khoa học mang tên "Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - Con được bảo vệ". Sự kiện nhằm cập nhật các bằng chứng khoa học về vi-rút hợp bào hô hấp (RSV) và nhấn mạnh vai trò của chăm sóc thai kỳ chủ động trong việc bảo vệ sức khỏe trẻ ngay từ những tháng đầu đời.
Bối cảnh và hướng dẫn chuyên môn mới
Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh VAGO vừa ban hành các hướng dẫn chuyên môn về phòng ngừa RSV thông qua chăm sóc thai kỳ. Đồng thời, Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) cũng cập nhật Hướng dẫn quốc gia các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, nhấn mạnh việc chủ động phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm như RSV, cúm, ho gà, sởi, uốn ván nhằm hoàn thiện công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.
Phát biểu của chuyên gia đầu ngành
Phát biểu khai mạc, GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến – Chủ tịch Hội Phụ Sản Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, cho biết: "Chăm sóc thai kỳ hiện nay không chỉ dừng ở việc theo dõi sự phát triển của thai nhi mà ngày càng hướng tới dự phòng các nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ sau sinh. Đây là xu hướng được phản ánh trong các hướng dẫn chuyên môn mới nhằm chuẩn hóa thực hành lâm sàng, hỗ trợ bác sĩ triển khai chăm sóc thai kỳ theo hướng chủ động và dự phòng, vì lợi ích lâu dài của cả mẹ và bé."
Gánh nặng toàn cầu của RSV
Theo các chuyên gia, RSV là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em. Mỗi năm trên thế giới, vi-rút này liên quan tới khoảng 1,4 triệu ca nhập viện và 27.300 ca tử vong ở trẻ dưới 6 tháng tuổi.
Tại Việt Nam, RSV chiếm khoảng 24-48% các trường hợp nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em điều trị tại các bệnh viện nhi. Nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi chiếm 42,7% số ca mắc RSV, tiếp đến là nhóm từ 3-6 tháng tuổi. Đây cũng là giai đoạn tồn tại "khoảng trống miễn dịch" khi hệ miễn dịch của trẻ còn non nớt, đường thở nhỏ, trong khi cơ thể chưa có đủ kháng thể chống lại vi-rút, khiến nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn.
RSV không chỉ nguy hiểm với trẻ có bệnh nền
Chia sẻ tại tọa đàm, PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy – Trưởng Bộ môn Nhi (Đại học Y Hà Nội), Trưởng khoa Nhi (Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) cho biết: "Khoảng 81,2% trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) do RSV không có bệnh nền. Trẻ khỏe mạnh không đồng nghĩa với việc an toàn trước RSV. Ban đầu trẻ có thể chỉ ho, sổ mũi hoặc khó thở nhưng bệnh có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và phải thở máy hoặc đặt nội khí quản. Khoảng 23,8% trẻ nhập ICU do RSV cần thở máy xâm lấn, phản ánh mức độ nghiêm trọng của bệnh."
Theo bà, trẻ mắc RSV thường phải điều trị kéo dài hơn, có nhu cầu nhập ICU cao hơn và cần nhiều can thiệp y khoa như chụp X-quang phổi, bù dịch hoặc sử dụng kháng sinh.
Hậu quả lâu dài của RSV
Không chỉ gây bệnh cấp tính, RSV còn liên quan đến nhiều biến chứng hô hấp lâu dài. Trẻ từng nhiễm RSV có nguy cơ khò khè tái diễn cao gấp 3,2-4,3 lần; nguy cơ mắc hen suyễn tăng từ 2-12 lần. Khoảng 27% trẻ nhập viện do viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen trước 5 tuổi.
Chuyển hướng sang dự phòng từ thai kỳ
Theo các chuyên gia, hiện việc điều trị RSV vẫn chủ yếu là điều trị hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Vì vậy, xu hướng hiện nay là chuyển trọng tâm sang dự phòng từ sớm ngay trong thai kỳ. Việc bảo vệ trẻ trước các bệnh nhiễm trùng hô hấp cần được thực hiện bằng nhiều biện pháp đồng bộ, từ khám thai định kỳ, duy trì dinh dưỡng hợp lý, tư vấn y khoa đến chăm sóc miễn dịch trong thai kỳ.
TS.BS Ngô Thị Yên – nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ giải thích: "Trong ba tháng cuối thai kỳ, kháng thể của người mẹ được truyền qua nhau thai, giúp trẻ có một phần miễn dịch ngay khi chào đời. Một thai kỳ được chăm sóc tốt không chỉ mang lại sức khỏe cho mẹ mà còn trao cho con món quà miễn dịch quý giá. Sự truyền kháng thể từ mẹ trong những tháng cuối thai kỳ góp phần thu hẹp khoảng trống miễn dịch của trẻ trong 6 tháng đầu đời."
Theo bà, cơ chế này đã được ứng dụng nhiều năm trong chăm sóc thai kỳ, điển hình là phòng ngừa uốn ván cho mẹ và trẻ sơ sinh. Trên thế giới, chăm sóc miễn dịch thai kỳ cũng được áp dụng nhằm tăng cường bảo vệ mẹ và bé trước các bệnh như cúm, ho gà và đang tiếp tục được mở rộng đối với RSV.
Bước tiến trong chăm sóc sức khỏe sinh sản
TTND.PGS.TS.BS.CKII Lưu Thị Hồng – nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) nhận định: "Việc chủ động phòng ngừa bệnh ngay từ thai kỳ theo các hướng dẫn chuyên môn là bước tiến quan trọng trong chăm sóc sức khỏe sinh sản. Không chỉ góp phần bảo vệ trẻ ngay từ những ngày đầu đời, cách tiếp cận này còn giúp giảm áp lực cho hệ thống y tế và nâng cao chất lượng chăm sóc thai sản ở cả cấp độ cá nhân lẫn quốc gia."
Thông qua tọa đàm, các chuyên gia kỳ vọng phụ nữ mang thai và gia đình sẽ có thêm thông tin khoa học về RSV, hiểu rõ hơn "khoảng trống miễn dịch" trong 6 tháng đầu đời của trẻ để chủ động trao đổi với bác sĩ, lựa chọn các biện pháp chăm sóc phù hợp trong thai kỳ và sau sinh.
