GS-TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch (Bệnh viện 19-8), Chủ tịch Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á, cảnh báo nắng nóng cực đoan là một 'stress tự nhiên' đối với hệ tim mạch, đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi và người có bệnh nền.
Tim mạch là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), 'heat stress' (stress do nhiệt) hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu liên quan đến thời tiết. Số ca tử vong do nắng nóng gia tăng nhanh chóng trong 2 thập niên qua: giai đoạn 2000 - 2019 có khoảng 489.000 ca tử vong do nóng mỗi năm trên toàn cầu; riêng người trên 65 tuổi có tỷ lệ tử vong liên quan nhiệt độ tăng khoảng 85% trong những năm gần đây. Châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Một nghiên cứu đăng trên chuyên san The Lancet cho thấy nhiệt độ cao làm tăng khoảng 11,7 - 20% nguy cơ tử vong liên quan bệnh tim mạch, đặc biệt ở người trên 65 tuổi, phụ nữ và người sống tại các nước khí hậu nhiệt đới. Với mỗi độ C tăng, nguy cơ tử vong tim mạch có thể tăng khoảng 2,1%, còn nguy cơ biến cố cấp như rối loạn nhịp, đột quỵ và suy tim tăng tới 6 - 7%.
Thực trạng tại Việt Nam
Tại Việt Nam, các bệnh viện lớn ghi nhận số ca nhập viện do đột quỵ, suy tim và tăng huyết áp gia tăng trong các đợt nắng nóng kéo dài. Tại Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, trong những ngày nắng nóng vừa qua, số bệnh nhân nhập viện tăng khoảng 20 - 30% so với những tuần trước đó.
Nguyên nhân gây quá tải tim
Khi thời tiết quá nóng, cơ thể tăng cường tản nhiệt bằng cách giãn mạch máu dưới da và tăng tiết mồ hôi, khiến tim phải làm việc nhiều hơn để duy trì huyết áp. Nếu kéo dài, tim sẽ rơi vào trạng thái 'quá tải', đặc biệt ở người có bệnh tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim hoặc rối loạn nhịp tim. Độ ẩm lớn cũng khiến cơ thể khó thoát nhiệt, làm tăng nguy cơ mất nước, tụt huyết áp, cô đặc máu và hình thành huyết khối, dẫn đến nhồi máu cơ tim, đột quỵ và suy tim cấp.
Nhiều loại thuốc tim mạch có thể làm cơ thể nhạy cảm hơn với nhiệt độ cao. Thuốc lợi tiểu gây mất nước; thuốc hạ huyết áp làm tụt huyết áp mạnh hơn; thuốc chẹn beta ảnh hưởng khả năng thích nghi với nhiệt. Người bệnh không tự ý ngừng hoặc đổi thuốc, cần trao đổi với bác sĩ nếu thấy mệt nhiều, chóng mặt hoặc tụt huyết áp.
Khuyến cáo cho người bệnh tim mạch
GS-TS Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh các nguyên tắc quan trọng trong mùa hè:
- Uống đủ nước, ngay cả khi chưa thấy khát; người suy tim cần hỏi ý kiến bác sĩ về lượng nước phù hợp.
- Hạn chế ra ngoài trong thời gian nắng gắt (11 - 15 giờ).
- Mặc quần áo mỏng, sáng màu, thoáng khí; ưu tiên ở nơi có quạt hoặc điều hòa, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột.
- Không vận động gắng sức ngoài trời khi nhiệt độ cao; tập thể dục vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
- Hạn chế rượu bia và đồ uống chứa nhiều caffeine.
- Theo dõi huyết áp thường xuyên; nếu xuất hiện đau ngực, khó thở, tim đập nhanh, choáng váng, yếu liệt tay chân hoặc ngất, cần đến cơ sở y tế ngay.
Người cao tuổi sống một mình là nhóm dễ tổn thương; gia đình cần thường xuyên hỏi han, hỗ trợ kiểm tra sức khỏe và nhắc nhở uống nước đầy đủ.
