Bệnh nhân nông dân khỏe mạnh đối mặt với viêm màng não do nấm Cryptococcus nguy hiểm
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị cho một trường hợp đáng chú ý: bệnh nhân nữ N.T.P., 61 tuổi, trú tại Lạng Sơn, làm nghề nông và sinh sống gần khu vực trồng nhiều cây bạch đàn. Dù có tiền sử khỏe mạnh và không suy giảm miễn dịch, bệnh nhân vẫn mắc phải viêm màng não do nấm Cryptococcus – một bệnh lý nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong cao.
Diễn biến bệnh và quá trình điều trị
Khoảng 10 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện các triệu chứng đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn và sốt cao từng cơn. Ban đầu, bà được điều trị tại cơ sở y tế tuyến dưới với chẩn đoán rối loạn tiền đình, nhưng tình trạng không có dấu hiệu cải thiện. Đến ngày thứ 6, sau khi thực hiện chọc dịch não tủy, các bác sĩ phát hiện sự hiện diện của nấm Cryptococcus trong não, dẫn đến việc chuyển tuyến lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiếp tục điều trị chuyên sâu.
Bác sĩ Đỗ Thị Tiền, thuộc Khoa Virus-Ký sinh trùng, cho biết khi nhập viện, bệnh nhân trong tình trạng sốt cao lên đến 39 độ C, đau đầu dữ dội, buồn nôn và nôn mửa. Huyết áp của bà tăng lên 140/100 mmHg, và chỉ số viêm CRP tăng cao ở mức 10,4 mg/L. Xét nghiệm dịch não tủy đã khẳng định dương tính với nấm Cryptococcus, đồng thời áp lực dịch não tủy cũng tăng cao đáng kể.
Đáng lo ngại, bệnh nhân có nguy cơ cao xuất hiện biến chứng bán tắc ống dẫn lưu não thất, có thể dẫn đến phù não và chèn ép nhu mô não. Do đó, các bác sĩ đã phải tiến hành chọc tháo dịch não tủy nhằm giảm áp lực nội sọ, với tiên lượng ban đầu được đánh giá là nặng.
Sau một tuần điều trị tích cực bằng thuốc kháng nấm, tình trạng của bệnh nhân đã có dấu hiệu cải thiện rõ rệt: bà đỡ đau đầu, giảm nôn mửa và hạ sốt. Số lượng tế bào viêm trong dịch não tủy giảm khoảng một nửa, và chỉ số viêm cũng giảm đáng kể. Tuy nhiên, bệnh nhân vẫn cần tiếp tục điều trị kéo dài và được theo dõi chặt chẽ để phòng ngừa các tác dụng phụ của thuốc, nguy cơ tiến triển nặng và tái phát bệnh.
Nguyên nhân và khuyến cáo từ chuyên gia
Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Bình, Phó Trưởng Khoa Virus-ký sinh trùng, viêm màng não do nấm Cryptococcus là một tình trạng nhiễm trùng cơ hội nghiêm trọng. Nấm xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm các màng bao quanh não và tủy sống. Tác nhân thường gặp là nấm Cryptococcus neoformans – một loại nấm men có nang dày, giúp chúng né tránh hệ miễn dịch của cơ thể. Loại nấm này tồn tại phổ biến trong môi trường, đặc biệt trong phân chim (như chim bồ câu) và một số loại thân cây đã mục nát như bạch đàn.
Nấm có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp khi hít phải bào tử trong không khí hoặc qua các tổn thương trên da (mặc dù hiếm gặp), sau đó lan theo đường máu đến nhiều cơ quan. Hệ thần kinh trung ương thường bị ảnh hưởng nhiều nhất (chiếm khoảng 85% trường hợp), gây ra các triệu chứng như đau đầu dữ dội, nôn mửa, cứng gáy và rối loạn ý thức. Trong những trường hợp nặng, bệnh có thể hình thành u nấm trong não, dẫn đến liệt hoặc hôn mê. Ngoài ra, bệnh còn có thể gây tổn thương ở phổi, da, xương và các cơ quan nội tạng khác.
Dù viêm màng não do nấm Cryptococcus thường gặp ở những người suy giảm miễn dịch như bệnh nhân HIV/AIDS, người ghép tạng hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, bệnh hoàn toàn có thể xảy ra ở người khỏe mạnh. Đặc biệt, những người có yếu tố nguy cơ cao như nông dân, người thường xuyên tiếp xúc với môi trường đất, bụi, phân chim, khu vực trồng bạch đàn hoặc nuôi chim cảnh cần hết sức cảnh giác.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Bình khuyến cáo người dân nên thường xuyên vệ sinh và khử khuẩn khu vực nuôi chim bằng các dung dịch như Cloramin B hoặc Javel. Đồng thời, cần hạn chế tiếp xúc với môi trường có nguy cơ cao như đồi bạch đàn, khu vực nhiều bụi và ô nhiễm. Duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường sức đề kháng và khám sức khỏe định kỳ cũng là những biện pháp quan trọng để phòng ngừa bệnh.
Đặc biệt, khi xuất hiện các triệu chứng như đau đầu kéo dài hoặc sốt không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đi khám sớm và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, bao gồm xét nghiệm dịch não tủy để phát hiện bệnh kịp thời. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị, không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện, là yếu tố then chốt giúp hạn chế tái phát và biến chứng.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Bình cũng lưu ý rằng triệu chứng ban đầu của viêm màng não do nấm dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường như cảm cúm hoặc rối loạn tiền đình. Đây được coi là một "cái bẫy" lâm sàng phổ biến, vì vậy người dân tuyệt đối không nên tự ý mua thuốc điều trị tại nhà khi có biểu hiện đau đầu dai dẳng. Khai thác yếu tố dịch tễ như nghề nghiệp và môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán sớm, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cứu sống người bệnh.
