Mùa hè năm nay, nước Pháp bước vào đợt nắng nóng cực đoan với nhiệt độ vượt ngưỡng 40°C tại nhiều khu vực, buộc hàng chục tỉnh phải ban bố cảnh báo đỏ, trường học đóng cửa và hệ thống y tế đặt trong trạng thái sẵn sàng. Bên cạnh các tác động dễ thấy như say nắng, cháy rừng hay quá tải điện, các nhà khoa học cảnh báo về một nạn nhân ít được nhắc đến: tinh hoàn của nam giới.
Tinh hoàn – cỗ máy nhạy cảm với nhiệt
Tinh hoàn là một trong những cơ quan nhạy cảm với nhiệt độ nhất trên cơ thể người. Trong khi tim và gan hoạt động ở 37°C, tinh hoàn cần mát hơn từ 2 đến 4°C để vận hành bình thường. Chỉ cần nhiệt độ tăng thêm vài độ trong thời gian đủ dài, quá trình sản xuất tinh trùng bắt đầu gặp trục trặc.
Một tổng quan đăng trên Frontiers in Cell and Developmental Biology năm 2023 cho thấy sốc nhiệt ở cơ quan sinh dục làm giảm số lượng tinh trùng, giảm khả năng di động, tăng tỷ lệ dị dạng, gia tăng tổn thương DNA và thúc đẩy chết tế bào mầm thông qua stress oxy hóa.
Bằng chứng từ các nghiên cứu
Một nghiên cứu theo dõi gần 9.000 mẫu tinh dịch từ người hiến tinh trùng tại Trung Quốc, công bố trên Environment International, phát hiện phơi nhiễm với các đợt nắng nóng làm giảm đáng kể chất lượng tinh dịch. Các chỉ số như mật độ tinh trùng, tổng số tinh trùng và khả năng di động đều suy giảm, đặc biệt khi nam giới tiếp xúc với nhiệt độ cao trong giai đoạn 70 đến 90 ngày trước khi lấy mẫu.
Tác động này không xuất hiện ngay lập tức. Một tinh trùng trưởng thành cần khoảng 74 ngày để được tạo ra, sau đó mất thêm gần hai tuần để trưởng thành hoàn toàn trong mào tinh. Do đó, một đợt nắng nóng trong tuần này chỉ để lại dấu vết trên kết quả xét nghiệm sau hai đến ba tháng.
Testosterone và sự phức tạp của sinh lý
Nhiều người cho rằng nắng nóng làm testosterone sụt giảm mạnh, nhưng bằng chứng khoa học cho thấy câu chuyện phức tạp hơn. Testosterone được sản xuất bởi tế bào Leydig trong tinh hoàn và cũng chịu ảnh hưởng của nhiệt độ cao, song mức độ tác động không đồng đều. Các nghiên cứu trên động vật ghi nhận stress nhiệt làm giảm hoạt động của tế bào Leydig và tổng hợp testosterone thông qua tổn thương ty thể và stress oxy hóa. Tuy nhiên, ở người, đa số tổng quan kết luận quá trình sinh tinh nhạy cảm với nhiệt hơn nhiều so với sản xuất testosterone.
Điều này dẫn đến nghịch lý: một người đàn ông vẫn duy trì mức testosterone gần như bình thường, không thay đổi về ham muốn hay sức khỏe tổng thể, nhưng khả năng sinh sản đã suy giảm rõ rệt do chất lượng tinh trùng giảm sau nhiều tuần tiếp xúc với nhiệt độ cao.
Hệ lụy của biến đổi khí hậu
Báo cáo của Copernicus Climate Change Service cho thấy châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới, với tốc độ tăng nhiệt gấp khoảng hai lần mức trung bình toàn cầu. Các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn, kéo dài hơn và đạt đỉnh nhiệt cao hơn so với vài thập kỷ trước, đồng nghĩa tinh hoàn của hàng triệu nam giới sẽ hoạt động trong điều kiện ngày càng bất lợi.
Một nghiên cứu công bố trên Population and Environment năm 2024, phân tích gần 244 triệu ca sinh tại 32 quốc gia châu Âu giai đoạn 1969-2021, cho thấy chỉ cần một ngày có nhiệt độ trung bình trên 25°C cũng làm tỷ lệ sinh giảm khoảng 0,68% sau 9 tháng và 0,45% sau 10 tháng. Các đợt nắng nóng kéo dài gây tác động mạnh hơn những ngày nóng đơn lẻ, cho thấy ảnh hưởng không chỉ đến hành vi mà còn đến sinh lý sinh sản.
Kết quả này phù hợp với nghiên cứu của Alan Barreca và cộng sự, công bố trên Demography, phân tích dữ liệu sinh của Mỹ trong gần 80 năm (1931-2010). Các đợt nhiệt độ trên 80°F (26,7°C) khiến số ca sinh giảm rõ rệt 8-10 tháng sau đó. Nhóm nghiên cứu cho rằng hiện tượng này khó giải thích hoàn toàn bằng việc giảm quan hệ tình dục trong thời tiết nóng, mà nhiều khả năng phản ánh tác động của nhiệt độ cao lên khả năng thụ thai, đặc biệt là chất lượng tinh trùng.
Biến đổi khí hậu không chỉ gây ra mực nước biển dâng hay băng tan, mà còn tác động đến những khía cạnh riêng tư của con người. Một mùa hè nóng hơn không chỉ làm hóa đơn tiền điện tăng, mà còn ảnh hưởng đến nhà máy sản xuất tinh trùng của hàng triệu nam giới. Đây là minh họa rõ ràng cho cách biến đổi khí hậu len lỏi vào cơ thể con người qua những thay đổi nhỏ, âm thầm nhưng đủ sức định hình sức khỏe cả một thế hệ.
