Bệnh nhân 61 tuổi tưởng rối loạn tiền đình, hóa ra nhiễm nấm Cryptococcus hiếm gặp trong não
Một trường hợp y tế hiếm gặp vừa được Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương công bố, khi một bệnh nhân nữ 61 tuổi, làm nghề nông và sống gần khu vực trồng nhiều cây bạch đàn tại Lạng Sơn, nhập viện trong tình trạng nặng. Ban đầu, bà được chẩn đoán mắc rối loạn tiền đình, nhưng sau đó các bác sĩ phát hiện nguyên nhân thực sự là viêm màng não do nấm Cryptococcus, một bệnh nhiễm trùng cơ hội nghiêm trọng.
Triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn và diễn biến phức tạp
Khoảng 10 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng bao gồm đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn và sốt cao từng cơn. Ban đầu, bà được điều trị tại cơ sở y tế tuyến dưới với chẩn đoán rối loạn tiền đình, nhưng tình trạng không cải thiện. Đến ngày thứ 6, sau khi thực hiện chọc dịch não tủy, các bác sĩ phát hiện sự hiện diện của nấm Cryptococcus trong não, dẫn đến việc chuyển tuyến lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiếp tục điều trị chuyên sâu.
Bác sĩ Đỗ Thị Tiền, thuộc khoa Vi rút - Ký sinh trùng, cho biết khi nhập viện, bệnh nhân có nguy cơ cao xuất hiện biến chứng bán tắc ống dẫn lưu não thất, gây phù não và chèn ép nhu mô não. Do đó, các bác sĩ đã phải tiến hành chọc tháo dịch não tủy nhằm giảm áp lực nội sọ, với tiên lượng ban đầu được đánh giá là nặng. Sau một tuần điều trị bằng thuốc kháng nấm, tình trạng của bệnh nhân đã có dấu hiệu cải thiện đáng kể, bao gồm giảm đau đầu, nôn, sốt và giảm khoảng một nửa tế bào viêm trong dịch não tủy.
Nguyên nhân và nguy cơ từ môi trường sống
Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Bình, Phó trưởng khoa Vi rút - ký sinh trùng, viêm màng não do nấm Cryptococcus là một tình trạng nhiễm trùng cơ hội nghiêm trọng, xảy ra khi nấm xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương và gây viêm các màng bao quanh não và tủy sống. Tác nhân thường gặp là nấm Cryptococcus neoformans, một loại nấm men có nang dày giúp né tránh hệ miễn dịch, tồn tại phổ biến trong môi trường, đặc biệt trong phân chim (như chim bồ câu) và một số loại thân cây đã mục nát như bạch đàn.
Nấm có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp khi hít phải bào tử trong không khí hoặc qua các tổn thương trên da (hiếm gặp), sau đó lan theo đường máu đến nhiều cơ quan. Hệ thần kinh trung ương bị ảnh hưởng nhiều nhất, chiếm khoảng 85% trường hợp, gây viêm màng não với các biểu hiện như đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy và rối loạn ý thức. Trường hợp nặng có thể hình thành u nấm trong não, dẫn đến liệt hoặc hôn mê, và bệnh còn có thể gây tổn thương ở phổi, da, xương cùng các cơ quan nội tạng khác.
Khuyến cáo phòng ngừa và điều trị kịp thời
Dù bệnh thường gặp ở người suy giảm miễn dịch như người bệnh HIV/AIDS, người ghép tạng hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, nó hoàn toàn có thể xảy ra ở người khỏe mạnh, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ cao như nông dân, người thường xuyên tiếp xúc với môi trường đất, bụi, phân chim, khu vực trồng bạch đàn hoặc nuôi chim cảnh.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Bình khuyến cáo người dân cần thường xuyên vệ sinh, khử khuẩn khu vực nuôi chim bằng các dung dịch như Cloramin B hoặc Javel; hạn chế tiếp xúc với môi trường có nguy cơ cao như đồi bạch đàn, khu vực nhiều bụi và ô nhiễm. Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường sức đề kháng và khám sức khỏe định kỳ là những biện pháp quan trọng.
Đặc biệt, khi xuất hiện các triệu chứng như đau đầu kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đi khám sớm và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, trong đó có xét nghiệm dịch não tủy để phát hiện bệnh kịp thời. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị, không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện, là yếu tố then chốt giúp hạn chế tái phát và biến chứng.
Bác sĩ Bình cũng lưu ý rằng triệu chứng ban đầu của viêm màng não do nấm dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường như cảm cúm hay rối loạn tiền đình, tạo thành một “cái bẫy” lâm sàng phổ biến. Do đó, người dân tuyệt đối không nên tự ý mua thuốc điều trị tại nhà khi có biểu hiện đau đầu dai dẳng. Việc khai thác yếu tố dịch tễ như nghề nghiệp và môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán sớm, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cứu sống người bệnh.
