TS.BS Nguyễn Cẩm Tú, Trưởng khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP.HCM), nhấn mạnh thói quen đi tiêu của trẻ thay đổi theo độ tuổi và chế độ ăn. Không phải cứ đi tiêu nhiều lần là trẻ bị tiêu chảy, mà cha mẹ cần chú ý sự thay đổi so với thói quen hàng ngày của chính trẻ.
Thế nào là tiêu chảy ở trẻ?
Ở trẻ sơ sinh trong tuần đầu sau sinh, đi tiêu 4-8 lần/ngày hoặc nhiều hơn, phân mềm hoặc sệt, màu vàng có thể là bình thường. Trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 3 tháng đầu có thể đi tiêu sau mỗi cữ bú hoặc chỉ một lần sau 5-7 ngày nếu phân vẫn mềm. Sau khi ăn dặm, số lần đi tiêu thường giảm dần. Khoảng 2 tuổi, đa số trẻ đi tiêu một lần/ngày, phân mềm và thành khuôn.
Với trẻ sơ sinh, tiêu chảy được nghĩ đến khi phân lỏng hoặc nhiều nước hơn bình thường, hoặc số lần đi tiêu tăng rõ rệt so với mọi ngày. Ở trẻ lớn hơn, tiêu chảy thường biểu hiện bằng việc đi tiêu từ 3 lần/ngày trở lên, phân lỏng, nhiều nước, đôi khi có nhầy máu.
Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay
Bác sĩ Tú cho hay trẻ tiêu chảy cần được đưa đi khám ngay khi có một trong các dấu hiệu: dưới 6 tháng tuổi; tiêu chảy rất nhiều lần hoặc liên tục; phân có nhầy máu; nôn nhiều, liên tục; không ăn uống được hoặc bỏ bú; sốt cao; đau bụng nhiều; lừ đừ, khó đánh thức hoặc quấy khóc liên tục; co giật.
Ngoài ra, cha mẹ cần đặc biệt cảnh giác với dấu hiệu mất nước. Trẻ có thể khát nhiều, mắt trũng, môi khô, khóc không có nước mắt, tiểu ít hoặc không đi tiểu. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tã không ướt trong 4-6 giờ là dấu hiệu cần lưu ý. Với trẻ lớn, không đi tiểu trong khoảng 6-8 giờ cũng cần được theo dõi. Tay chân lạnh, lừ đừ có thể là biểu hiện tình trạng nặng và cần được đưa trẻ đến cơ sở y tế.
Bù nước và điện giải – ưu tiên hàng đầu
Theo bác sĩ Tú, bù nước và điện giải là việc quan trọng nhất khi trẻ bị tiêu chảy. Cha mẹ nên cho trẻ uống Oresol (ORS) đúng hướng dẫn, từng ngụm nhỏ. Nếu trẻ nôn, có thể chờ 5-10 phút rồi cho uống lại với tốc độ chậm hơn. Sau mỗi lần trẻ đi tiêu, tiếp tục bổ sung nước và điện giải. Dung dịch Oresol cần được pha đúng theo hướng dẫn trên sản phẩm. Không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn vì có thể ảnh hưởng đến hiệu quả bù nước và điện giải.
Trẻ vẫn cần được tiếp tục bú mẹ, ăn dặm và uống sữa nếu dung nạp tốt. Cha mẹ không nên tự ý đổi loại sữa nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Về chế độ ăn, trẻ có thể ăn như bình thường nhưng nên chia thành nhiều bữa nhỏ. Các món dễ tiêu như cháo, cơm, khoai, nui, bánh mì mềm, thịt nạc, cá, trứng, rau củ, trái cây ít chua và sữa chua có thể được lựa chọn.
Những điều cha mẹ không nên làm
Cha mẹ không nên cho trẻ nhịn ăn, kiêng khem quá mức hoặc chỉ uống nước cháo loãng, nước đường. Thực phẩm nhiều dầu mỡ, bánh kẹo ngọt, nước ngọt có gas, trà sữa và nước ép cũng không được khuyến cáo. Các loại nước tăng lực, nước uống thể thao cũng không phù hợp để thay thế dung dịch Oresol trong bù nước cho trẻ tiêu chảy vì thành phần điện giải không phù hợp với mục đích này.
Cha mẹ cũng không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc cầm tiêu chảy, thuốc chống nôn hoặc kháng sinh. Phần lớn trường hợp tiêu chảy cấp không cần kháng sinh và việc sử dụng không đúng chỉ định có thể gây hại. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định kẽm, men vi sinh hoặc kháng sinh trong một số trường hợp cụ thể.
Nguyên nhân và phòng ngừa
Phần lớn tiêu chảy cấp ở trẻ em do virus, thường gặp là Rotavirus, Norovirus và Adenovirus. Ngoài ra, bệnh có thể do vi khuẩn, ký sinh trùng, dị ứng thực phẩm, tạm thời không dung nạp lactose sau nhiễm trùng hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc. Cha mẹ có thể giảm nguy cơ mắc và lây lan bệnh cho trẻ bằng cách tiêm vaccine Rotavirus đúng lịch, rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, thay tã hoặc chăm sóc trẻ và sau khi tiếp xúc với động vật.
