Bác sĩ Nguyễn Hoàng Giang, Phó trưởng khoa Nội tiết và Các bệnh chuyển hóa, Bệnh viện Thanh Nhàn, cảnh báo nhiều người trẻ tuổi 20-30 đang phải trả giá đắt cho những thói quen tưởng vô hại nhưng kéo dài nhiều năm. Những thói quen này âm thầm thúc đẩy kháng insulin – nền tảng của đái tháo đường type II và nhiều bệnh chuyển hóa.
Thói quen lặp lại nhiều năm khiến cơ thể đổ bệnh
Một trường hợp điển hình là nam bệnh nhân N.T.B., 24 tuổi, nhân viên công nghệ thông tin. Anh thường xuyên thức khuya chạy dự án, ăn tối muộn và ngồi trước màn hình hàng giờ liền. Khi được chẩn đoán đái tháo đường, anh cao khoảng 1,7 m nhưng nặng tới 95 kg. Theo bác sĩ Giang, những thói quen kéo dài khiến tình trạng béo phì và kháng insulin ngày càng trầm trọng. Việc không tuân thủ dùng thuốc khiến bệnh kiểm soát kém, buộc phải chuyển sang điều trị bằng insulin.
Sau khi được tư vấn thay đổi lối sống và giảm cân, bệnh nhân giảm khoảng 10 kg. Hiện đường huyết cải thiện rõ rệt, không còn phải tiêm insulin mà chỉ cần dùng thuốc uống để kiểm soát.
Đặc điểm chung của bệnh nhân trẻ
Theo ghi nhận của bác sĩ Giang, phần lớn bệnh nhân trẻ mắc gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường đều có những đặc điểm tương đồng: tăng cân nhanh trong thời gian ngắn, thường xuyên thức khuya, ngủ muộn, ít vận động và sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo.
Ban đầu, những thói quen này chưa gây hậu quả rõ rệt. Nhưng khi kéo dài nhiều năm, lượng mỡ tích tụ trong cơ thể tăng lên, nhất là mỡ vùng bụng và mỡ nội tạng, thúc đẩy kháng insulin – một trong những cơ chế nền tảng của đái tháo đường type II, gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa và rối loạn lipid máu.
Thay đổi lối sống là thách thức lớn nhất
Bác sĩ Giang cho biết điều trị gan nhiễm mỡ và hội chứng chuyển hóa không chỉ dựa vào thuốc mà quan trọng nhất là thay đổi lối sống. Đây cũng là thách thức lớn nhất. "Nhiều người phải thường xuyên tiếp khách, sử dụng rượu bia, làm việc theo ca hoặc không có điều kiện tập luyện đều đặn. Một số người hiểu rõ nguy cơ bệnh tật nhưng vẫn không thể duy trì các thói quen lành mạnh trong thời gian dài", bác sĩ Giang nói.
Để giúp người bệnh thay đổi, bác sĩ không chỉ giải thích nguy cơ tim mạch, đột quỵ hay tử vong sớm nếu không điều trị mà còn phải tìm hiểu những rào cản trong cuộc sống của từng người để đưa ra giải pháp phù hợp. Ví dụ, với các tài xế công nghệ không có thời gian đến phòng gym, bác sĩ hướng dẫn những bài tập đơn giản tại nhà hoặc sử dụng dây kháng lực. "Không có một công thức chung cho mọi người. Mỗi bệnh nhân có công việc, hoàn cảnh sống, động lực và mức độ bệnh khác nhau, vì vậy việc điều trị cũng cần được cá thể hóa", bác sĩ Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh.
Những ai có nguy cơ cao?
Theo vị chuyên gia, một số nhóm có nguy cơ cao mắc hội chứng chuyển hóa và các bệnh lý liên quan gồm: người thừa cân, béo phì, đặc biệt có béo bụng hoặc vòng eo vượt ngưỡng nguy cơ; người có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc đái tháo đường type II; người có tiền sử gia đình mắc rối loạn lipid máu; người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm; người thường xuyên thức khuya, ít vận động; người có chế độ ăn nhiều đường, nhiều tinh bột tinh chế và thực phẩm chế biến sẵn.
Gan nhiễm mỡ và các bệnh lý chuyển hóa thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng. Bác sĩ khoa Nội tiết và Các bệnh chuyển hóa khuyến cáo người dân nên chủ động kiểm tra sức khỏe nếu xuất hiện các dấu hiệu như vòng bụng tăng nhanh, béo bụng, tăng cân bất thường trong thời gian ngắn, người có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường type II hoặc bệnh tim mạch sớm.
Các biểu hiện như khát nước nhiều, tiểu nhiều, tiểu đêm, sụt cân không chủ ý, nhìn mờ hoặc mệt mỏi kéo dài có thể gợi ý tình trạng đường huyết tăng cao. Những mảng vàng quanh mi mắt có thể liên quan đến rối loạn lipid máu, nhưng phần lớn người bệnh không có triệu chứng và chỉ được phát hiện qua xét nghiệm. Khi bệnh gan đã tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, vàng da, vàng mắt, phù chân hoặc bụng to do cổ trướng. Tuy nhiên, đây thường là những dấu hiệu muộn. Vì vậy, người có yếu tố nguy cơ không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi kiểm tra.
