Đái tháo đường thai kỳ thường được phát hiện trong khoảng tuần 24–28. Theo bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Thị Thúy, Khoa Nội tiết, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, những thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ có thể làm tăng đường huyết, dẫn đến kháng insulin. Theo tiêu chuẩn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) năm 2012, thai phụ được chẩn đoán mắc đái tháo đường thai kỳ khi có ít nhất một chỉ số vượt ngưỡng sau nghiệm pháp dung nạp 75 g glucose: đường huyết lúc đói từ 5,1 mmol/l, sau một giờ từ 10 mmol/l hoặc sau hai giờ từ 8,5 mmol/l.
Nguyên tắc vàng: không nhịn ăn, chia nhỏ bữa
Khi mắc bệnh, điều chỉnh chế độ ăn và thay đổi lối sống là phương pháp điều trị quan trọng. Mục tiêu là kiểm soát đường huyết nhưng vẫn bảo đảm dinh dưỡng cho mẹ và thai nhi. Bác sĩ Thúy cho biết thai phụ cần ăn đủ năng lượng, dinh dưỡng cân bằng và tránh tăng ceton trong máu. Việc nhịn ăn hoặc cắt giảm quá mức thực phẩm có thể khiến mẹ không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng trong thai kỳ.
Mẹ bầu nên chia thành 3 bữa chính và 2–3 bữa phụ, phân bổ năng lượng tương đối đều trong ngày. Bữa chính không nên ăn quá no vì có thể khiến đường huyết tăng cao sau ăn.
Cơ cấu bữa ăn: đạm, tinh bột, rau
Một bữa ăn chính có thể chia thành 4 phần, gồm một phần tư chất đạm như thịt nạc, trứng, cá, đậu; một phần tư tinh bột như cơm, ngũ cốc, khoai tây, ngô; một nửa còn lại là rau xanh và các loại rau không chứa nhiều tinh bột. Thứ tự ăn cũng rất quan trọng: ăn rau trước, sau đó đến tinh bột và chất đạm để hạn chế tốc độ hấp thu đường.
Bữa sáng nên có tinh bột và đạm nhưng lượng tinh bột ít hơn bữa trưa và tối. Các lựa chọn gợi ý gồm:
- Một bát nhỏ phở bò hoặc bún bò kèm giá đỗ;
- Cháo yến mạch thịt băm;
- Một lát bánh mì với trứng.
Bữa trưa và tối có thể gồm khoảng một bát cơm, ưu tiên gạo lứt, hoặc hai lát bánh mì; khoảng 100 g thịt nạc, cá, thịt gà bỏ da hoặc một quả trứng; kèm nhiều rau xanh.
Bữa phụ và vận động
Bữa phụ nên dùng khoảng hai giờ sau bữa chính. Mẹ bầu có thể chọn 2–3 múi bưởi, nửa quả táo, nửa quả ổi hoặc các loại trái cây như việt quất, bơ, dâu tây, lê. Ngoài ra, có thể dùng khoảng 200 ml sữa tươi không đường hoặc một cốc sữa chua không đường mỗi ngày. Sữa có carbohydrate dạng lỏng nên có thể chia nhỏ lượng uống trong ngày.
Mẹ bầu cần theo dõi cân nặng và tăng cân phù hợp, không nên để giảm cân khi thực hiện chế độ ăn. Vitamin, canxi, acid folic và sắt cần được bổ sung theo chỉ định. Nếu không có chống chỉ định sản khoa, thai phụ nên tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để cải thiện kháng insulin.
Thực phẩm cần tránh và khi nào dùng insulin
Bác sĩ Thuý khuyến cáo hạn chế thức ăn nhanh, xôi nếp, bánh chưng, đồ uống có đường, bánh kẹo và nước ép trái cây. Các loại trái cây nhiều đường như dưa hấu, vải, xoài cũng cần kiểm soát khẩu phần. Nếu điều chỉnh chế độ ăn trong khoảng hai tuần nhưng đường huyết vẫn không đạt mục tiêu, thai phụ có thể được chỉ định điều trị bằng insulin.
Chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp mẹ bầu kiểm soát đường huyết mà vẫn cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển của thai nhi. Vì vậy, mẹ không nên tự ý nhịn ăn hoặc kiêng khem quá mức.
