Ung thư phổi: Gánh nặng y tế với hơn 22.000 ca tử vong hàng năm tại Việt Nam
Theo số liệu từ GLOBOCAN 2022, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 ca mắc mới ung thư phổi, đứng thứ hai trong các loại ung thư. Đáng chú ý, đây là nguyên nhân tử vong số một trong nhóm bệnh này, với trên 22.000 ca tử vong mỗi năm, tạo ra gánh nặng y tế – xã hội lớn nhất hiện nay.
Thách thức từ việc phát hiện muộn và chi phí điều trị cao
Một trong những vấn đề nghiêm trọng là phần lớn bệnh nhân ung thư phổi tại Việt Nam được chẩn đoán ở giai đoạn muộn. GS.TS.BS. Lê Văn Quảng – Giám đốc Bệnh viện K, Viện trưởng Viện Ung thư Quốc gia cho biết, hơn 2/3 số bệnh nhân đến khám khi bệnh đã tiến triển nặng. Điều này không chỉ làm giảm đáng kể khả năng điều trị khỏi và chất lượng sống, mà còn khiến chi phí y tế tăng cao, gây áp lực lớn cho gia đình và xã hội.
GS Quảng nhấn mạnh: "Phát hiện sớm là yếu tố then chốt trong kiểm soát ung thư phổi. Đây không chỉ là vấn đề chuyên môn, mà còn là bài toán chính sách y tế dài hạn." Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng, nếu triển khai sàng lọc hiệu quả ở nhóm nguy cơ cao, tỷ lệ tử vong do ung thư phổi có thể giảm từ 20–30%.
Định hướng chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe
TS. Lê Thái Hà – Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, các bệnh không lây nhiễm, bao gồm tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi mạn tính, đang chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong hằng năm tại Việt Nam. "Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe, từ thiên về điều trị sang cách tiếp cận toàn diện theo vòng đời, lấy dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ làm trọng tâm", TS. Hà nhấn mạnh.
Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, như Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, xác định rõ định hướng đẩy mạnh tư duy "chủ động phòng bệnh", coi dự phòng là trụ cột của hệ thống y tế. Việc xây dựng Luật Phòng bệnh, triển khai các chương trình y tế – dân số, và định hướng hình thành Quỹ phòng bệnh thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong đầu tư cho y tế dự phòng.
Chiến lược quốc gia và các biện pháp cụ thể
Bộ Y tế xác định ung thư phổi là một trong những lĩnh vực ưu tiên trong Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm. Theo TS. Lê Thái Hà, trong thời gian tới, Bộ sẽ đẩy mạnh các biện pháp dự phòng như:
- Phòng chống tác hại thuốc lá, giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong do ung thư phổi.
- Bảo vệ sức khỏe người dân trước ô nhiễm không khí.
- Kiểm soát các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp và môi trường.
Song song đó, Bộ sẽ từng bước nghiên cứu, xây dựng và đánh giá các mô hình dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm ung thư phổi phù hợp với điều kiện Việt Nam, dựa trên bằng chứng khoa học quốc tế và phân tích chi phí – hiệu quả.
Ứng dụng công nghệ và kinh nghiệm quốc tế
GS Quảng chia sẻ, nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã triển khai các chương trình sàng lọc ung thư phổi ở quy mô quốc gia hoặc khu vực. Một số nước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích hình ảnh X-quang, CT để hỗ trợ phát hiện sớm và đạt kết quả tích cực.
Sàng lọc ung thư phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp được khuyến cáo do chi phí thấp, giảm nguy cơ tiếp xúc tia xạ, và giúp giảm tỷ lệ tử vong. Chỉ định sàng lọc cho đối tượng nguy cơ cao:
- Tuổi từ 50 trở lên.
- Tiền sử hút thuốc từ 20 bao năm.
- Tiếp xúc khói bụi hoặc phơi nhiễm phóng xạ.
Xét nghiệm được coi là dương tính khi phát hiện các nốt tổn thương phổi không calci hóa từ 4mm trở lên.
Kết luận: Hướng tới giảm gánh nặng bệnh tật
GS Quảng kết luận: "Những bài học và bằng chứng quốc tế là cơ sở quan trọng để Việt Nam tham khảo trong xây dựng chính sách và triển khai các mô hình thí điểm phù hợp, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong và gánh nặng bệnh tật do ung thư phổi – một trong những thách thức lớn của y tế Việt Nam hiện nay và trong nhiều thập kỷ tới." Việc tăng cường năng lực hệ thống y tế, bao gồm đào tạo nhân lực, chuẩn hóa quy trình, và ứng dụng công nghệ số, sẽ đóng vai trò then chốt trong cuộc chiến chống lại căn bệnh nguy hiểm này.
