Ung thư phổi tại Việt Nam: Gánh nặng y tế và xã hội đáng báo động
Theo số liệu từ GLOBOCAN 2022, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 ca mắc mới ung thư phổi, đứng thứ hai trong các loại ung thư phổ biến. Đáng chú ý, đây cũng là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong nhóm bệnh này với trên 22.000 ca tử vong mỗi năm. Ung thư phổi hiện được xem là một trong những bệnh có gánh nặng y tế – xã hội lớn nhất, tác động sâu sắc đến hệ thống chăm sóc sức khỏe và nền kinh tế quốc gia.
Thách thức từ việc phát hiện muộn và chiến lược dự phòng
TS. Lê Thái Hà – Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, các bệnh không lây nhiễm, bao gồm tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi mạn tính, đang chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong hằng năm tại Việt Nam. “Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe, từ thiên về điều trị sang cách tiếp cận toàn diện theo vòng đời, lấy dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ làm trọng tâm”, TS. Hà nhấn mạnh.
Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là phần lớn bệnh nhân ung thư phổi tại Việt Nam được chẩn đoán ở giai đoạn muộn. GS.TS.BS. Lê Văn Quảng – Giám đốc Bệnh viện K, Viện trưởng Viện Ung thư Quốc gia cho biết, trên thực tế, hơn 2/3 số bệnh nhân ung thư phổi đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển. Điều này không chỉ làm giảm đáng kể khả năng điều trị khỏi và chất lượng sống của người bệnh, mà còn khiến chi phí y tế tăng cao, tạo áp lực lớn cho gia đình và xã hội.
Định hướng chính sách và giải pháp từ Bộ Y tế
Nhận thức rõ thách thức này, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm tăng cường công tác phòng bệnh và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định rõ định hướng đẩy mạnh tư duy “chủ động phòng bệnh”, coi dự phòng là trụ cột của hệ thống y tế. Việc xây dựng và hoàn thiện Luật Phòng bệnh, triển khai các chương trình y tế – dân số, cũng như định hướng hình thành Quỹ phòng bệnh được xem là những bước đi thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong đầu tư cho y tế dự phòng.
Bộ Y tế xác định ung thư phổi là một trong những lĩnh vực ưu tiên trong Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm. Theo TS. Lê Thái Hà, trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp dự phòng như:
- Phòng chống tác hại thuốc lá và khuyến khích ngừng hút thuốc.
- Bảo vệ sức khỏe người dân trước ô nhiễm không khí.
- Kiểm soát các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp và môi trường.
Song song với đó, Bộ sẽ từng bước nghiên cứu, xây dựng và đánh giá các mô hình dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm ung thư phổi phù hợp với điều kiện Việt Nam, dựa trên bằng chứng khoa học quốc tế, dữ liệu dịch tễ trong nước và phân tích chi phí – hiệu quả.
Ứng dụng công nghệ và kinh nghiệm quốc tế
GS Quảng chia sẻ, nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã triển khai các chương trình sàng lọc ung thư phổi ở quy mô quốc gia hoặc khu vực. Một số nước đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích hình ảnh X-quang, CT để hỗ trợ phát hiện sớm và đạt được những kết quả tích cực. “Những bài học và bằng chứng quốc tế là cơ sở quan trọng để Việt Nam tham khảo trong xây dựng chính sách và triển khai các mô hình thí điểm phù hợp”, GS Quảng nhấn mạnh.
Việc tăng cường năng lực hệ thống y tế cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, bao gồm:
- Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chuyên môn.
- Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán và sàng lọc.
- Ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong phát hiện sớm.
- Tăng cường liên thông dữ liệu giữa y tế dự phòng, khám chữa bệnh và hệ thống ghi nhận ung thư.
Với những nỗ lực này, mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong và gánh nặng bệnh tật do ung thư phổi – một trong những thách thức lớn của y tế Việt Nam hiện nay và trong nhiều thập kỷ tới – đang dần được hiện thực hóa.
