Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, số ca mắc viêm não Nhật Bản tại Việt Nam đã giảm mạnh từ gần 5.000 trường hợp năm 1985 xuống còn khoảng 100-200 ca mỗi năm. Tuy nhiên, ngành y tế vẫn ghi nhận các ca bệnh ở những người không tiêm chủng, tiêm không đủ liều hoặc bỏ quên mũi tiêm nhắc.
Khoảng trống miễn dịch từ mũi tiêm nhắc bị lãng quên
Phân tích dịch tễ cho thấy một số trường hợp mắc bệnh xảy ra ở những người từng được tiêm chủng nhưng miễn dịch suy giảm theo thời gian hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm nhắc. Theo chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần tiêm 3 mũi cơ bản: mũi đầu lúc 1 tuổi, mũi thứ hai sau 1-2 tuần, mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm. Sau đó, cần tiêm nhắc lại mỗi 3-5 năm cho đến khi đủ 15 tuổi.
Các chuyên gia nhấn mạnh, không ít phụ huynh thường nhớ lịch tiêm cơ bản nhưng lại quên các mũi nhắc. Đây là khoảng trống miễn dịch khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh dù đã từng được tiêm chủng.
Vắc-xin thế hệ mới và khuyến cáo của WHO
BS. Nguyễn Tuấn Hải - Hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec cho biết: “Vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa viêm não Nhật Bản. Việc tiêm chủng đầy đủ giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại virus, từ đó ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh hoặc giảm đáng kể khả năng diễn tiến nặng và tử vong.”
Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ đã được bảo vệ suốt đời sau 3 mũi cơ bản, nhưng các nghiên cứu cho thấy lượng kháng thể có thể suy giảm theo thời gian. Để duy trì bảo vệ bền vững, WHO và Hội Y học Dự phòng Việt Nam khuyến cáo tiêm nhắc bằng vắc-xin thế hệ mới sau khi hoàn thành phác đồ 3 mũi cơ bản. Mũi tiêm nhắc được xem như “chìa khóa” kích hoạt lại hệ miễn dịch, giúp cơ thể tạo ra lượng kháng thể cao và bền vững hơn.
Triệu chứng dễ nhầm với cảm cúm và di chứng nặng nề
Viêm não Nhật Bản thường khởi phát với dấu hiệu giống cảm cúm: sốt cao, đau đầu, buồn nôn, mệt mỏi. Sau đó, virus tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và suy đa cơ quan. Tỉ lệ tử vong có thể lên tới 20-30%. Ngay cả khi sống sót, khoảng 30-50% bệnh nhân phải gánh chịu di chứng thần kinh và tâm thần kéo dài như liệt vận động, động kinh, giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ.
Đến nay, viêm não Nhật Bản chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Các biện pháp điều trị chủ yếu là hồi sức tích cực, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ chức năng sống. Theo WHO, ước tính có khoảng 3 tỷ người sống trong vùng nguy cơ tại 24 quốc gia châu Á, trong đó khoảng 700 triệu là trẻ em dưới 15 tuổi.
Ca bệnh nặng gần đây nhấn mạnh tầm quan trọng của tiêm nhắc
Thời gian gần đây, các cơ sở y tế liên tiếp tiếp nhận bệnh nhân viêm não Nhật Bản nặng. Tại Nghệ An, một bé trai 14 tuổi phải thở máy và điều trị hồi sức tích cực sau nhiều ngày sốt cao, co giật, rối loạn ý thức. Trẻ từng tiêm đủ mũi cơ bản nhưng chưa tiêm nhắc. Sau điều trị, bệnh nhi đã qua cơn nguy kịch nhưng vẫn còn yếu tay phải, cần phục hồi chức năng.
CDC Hà Nội thông báo ghi nhận bệnh nhi 13 tuổi ở xã Hưng Đạo mắc viêm não Nhật Bản trong tình trạng nặng, tiên lượng dè dặt. Dù đã hoàn thành 3 mũi vaccine cơ bản, trẻ chưa được tiêm mũi nhắc lại theo khuyến cáo.
Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần chủ động phòng chống muỗi đốt bằng cách ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và bảo vệ trẻ em trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm.
