Dậy thì là giai đoạn phát triển sinh lý bình thường, thường bắt đầu khoảng 8-13 tuổi ở bé gái và 9-14 tuổi ở bé trai. Tuy nhiên, nếu các dấu hiệu xuất hiện sớm hơn mốc tuổi này, trẻ có thể mắc dậy thì sớm. Theo Hiệp hội Nội tiết Mỹ, việc phát hiện sớm và theo dõi đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng, giúp bảo vệ chiều cao trưởng thành cũng như phát hiện những bệnh lý tiềm ẩn nếu có. Dưới đây là những trường hợp cha mẹ nên đưa trẻ đi tầm soát dậy thì sớm.
Bé gái dưới 8 tuổi hoặc bé trai dưới 9 tuổi xuất hiện dấu hiệu dậy thì
Đây là tiêu chí quan trọng nhất để nhận biết dậy thì sớm. Ở bé gái, dấu hiệu đầu tiên thường là ngực phát triển. Sau đó, trẻ có thể mọc lông mu, lông nách, tăng chiều cao nhanh và có kinh nguyệt sớm. Trong khi đó, ở bé trai, tinh hoàn to lên là biểu hiện xuất hiện sớm nhất, tiếp theo là dương vật phát triển, mọc lông mu, vỡ giọng và tăng khối cơ. Theo Hiệp hội Nội tiết Mỹ, nếu những thay đổi này xuất hiện trước 8 tuổi ở bé gái hoặc trước 9 tuổi ở bé trai, trẻ nên được khám chuyên khoa nội tiết để xác định có phải dậy thì sớm hay không.
Ngoài ra, thông thường, kinh nguyệt xuất hiện khoảng 2-3 năm sau khi ngực bắt đầu phát triển. Nếu trẻ có kinh nguyệt từ rất sớm, đặc biệt trước 10 tuổi hoặc ngay sau khi mới xuất hiện các dấu hiệu dậy thì, cha mẹ nên đưa con đi kiểm tra. Kinh nguyệt quá sớm có thể đồng nghĩa với việc tuổi xương cũng phát triển nhanh, làm rút ngắn thời gian tăng trưởng chiều cao của trẻ.
Chiều cao tăng nhanh bất thường
Một số trẻ không có biểu hiện rõ ràng ở cơ quan sinh dục nhưng lại tăng chiều cao rất nhanh trong thời gian ngắn. Nếu cha mẹ nhận thấy con cao vượt hẳn các bạn cùng lứa, quần áo nhanh chật hoặc tốc độ tăng trưởng tăng mạnh so với những năm trước, đây có thể là dấu hiệu hormone sinh dục đã bắt đầu hoạt động sớm. Trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm kèm tốc độ tăng trưởng nhanh cần được đánh giá để tránh nguy cơ tuổi xương trưởng thành sớm, khiến các đầu xương đóng lại sớm và làm giảm chiều cao khi trưởng thành.
Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ con dậy thì sớm?
Khi nghi ngờ con có dấu hiệu dậy thì sớm, cha mẹ nên đưa trẻ đến khám tại chuyên khoa nội tiết hoặc nhi khoa. Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng và chỉ định một số xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân.
Dậy thì sớm hoàn toàn có thể điều trị, nhưng hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào thời điểm can thiệp. Ở bé gái, khoảng thời gian từ khi ngực bắt đầu phát triển đến khi có kinh nguyệt đầu tiên thường kéo dài khoảng 2-3 năm. Nếu được điều trị trong giai đoạn này, trẻ có nhiều cơ hội bảo tồn chiều cao trưởng thành. Ngược lại, nếu chỉ can thiệp sau khi đã có kinh nguyệt, hiệu quả cải thiện chiều cao sẽ giảm đáng kể. Ở bé trai, "cửa sổ vàng" điều trị dài hơn, kéo dài khoảng 4-5 năm, tính từ khi tinh hoàn bắt đầu phát triển đến trước khi các đầu xương đóng lại. Đây là khoảng thời gian lý tưởng để kiểm soát quá trình dậy thì nếu có chỉ định.
