HIV không còn là căn bệnh xa lạ, nhưng tình trạng phát hiện muộn vẫn diễn ra phổ biến, đặc biệt ở giới trẻ. Nhiều người đến viện vì những bệnh lý thông thường, bất ngờ nhận kết quả dương tính với HIV. Theo tiến sĩ, bác sĩ chuyên khoa II Trà Anh Duy, xu hướng đáng lo ngại hiện nay là HIV đang âm thầm gia tăng trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), nhất là ở người trẻ. Sự chủ quan và tâm lý e ngại xét nghiệm vẫn còn phổ biến, khiến nhiều ca bệnh bị bỏ sót.
Lây nhiễm âm thầm, dễ bị bỏ qua
Bác sĩ Duy nhấn mạnh, điều đáng ngại không chỉ là số ca nhiễm, mà còn là cách HIV tồn tại và lây lan một cách lặng lẽ. Nhiều người trẻ cho rằng cơ thể chưa có biểu hiện bất thường đồng nghĩa với việc an toàn. Tuy nhiên, HIV không phải lúc nào cũng có triệu chứng rõ ràng. Không ít trường hợp vẫn sinh hoạt bình thường, đi làm, hẹn hò mà không hề nghi ngờ cho đến khi đi khám vì một lý do khác.
Theo dữ liệu dịch tễ quốc tế, nhóm MSM có nguy cơ nhiễm HIV cao hơn đáng kể so với dân số chung. Tại TP.HCM, các ca nhiễm mới tập trung chủ yếu ở nhóm này, đặc biệt là người trẻ. Bác sĩ Duy cho biết: Thực tế này phản ánh một nghịch lý: việc kết nối bạn tình ngày càng dễ dàng, nhưng kiến thức tự bảo vệ lại không theo kịp. Nhiều người thành thạo các ứng dụng hẹn hò, nhưng không duy trì thói quen xét nghiệm định kỳ.
Bác sĩ Trà Anh Duy chia sẻ về những trường hợp điển hình. Hai nam nhân viên văn phòng sau một lần đi karaoke và massage đã đến khám vì lo mắc bệnh xã hội. Một người có biểu hiện viêm niệu đạo, người còn lại gần như không có triệu chứng. Khi xét nghiệm đầy đủ, một người được xác định dương tính với HIV, nhiều khả năng đã nhiễm từ trước đó vài tháng. Phản ứng của bệnh nhân là sốc, hoang mang và khó chấp nhận.
Một trường hợp khác là nam bệnh nhân 19 tuổi, được người yêu cũ đưa đi khám vì sốt nhẹ và nổi hạch bẹn. Kết quả cho thấy bệnh nhân nhiễm HIV, đồng thời mắc viêm gan B. Điều đáng chú ý là bệnh nhân giấu kín xu hướng tính dục, sống khép kín, hoảng loạn khi nhận kết quả và từng có ý nghĩ tiêu cực. Bác sĩ Duy nhận định: Những trường hợp như vậy cho thấy HIV không chỉ là vấn đề y học, mà còn gắn với sự cô lập, kỳ thị và thiếu chỗ dựa tâm lý.
Vì sao người trẻ dễ đối mặt nguy cơ cao?
Theo bác sĩ Duy, có nhiều nguyên nhân khiến người trẻ trong cộng đồng MSM dễ đối mặt với nguy cơ lây nhiễm HIV. Thứ nhất, độ tuổi bắt đầu quan hệ tình dục ngày càng sớm, trong khi kỹ năng tự bảo vệ chưa đầy đủ. Thứ hai, các ứng dụng hẹn hò giúp tìm kiếm bạn tình nhanh chóng, kín đáo nhưng tiềm ẩn rủi ro do thiếu thông tin và kiểm soát.
Bên cạnh đó, không ít người e ngại sử dụng bao cao su, ngại xét nghiệm, hoặc chưa tiếp cận các biện pháp dự phòng như PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm), trong khi lại quá tin vào cảm nhận chủ quan về độ an toàn của bạn tình. Yếu tố kỳ thị cũng đóng vai trò quan trọng. Khi phải giấu kín xu hướng tính dục và lo sợ bị đánh giá, nhiều người trì hoãn việc khám, xét nghiệm hoặc tiếp cận dịch vụ y tế, dẫn đến phát hiện bệnh muộn, làm tăng nguy cơ lây lan.
Đã có những trường hợp rất trẻ, khoảng 19 tuổi. Thậm chí, hệ thống điều trị HIV tại TP.HCM từng ghi nhận bệnh nhân 15-16 tuổi trong nhóm MSM, cho thấy độ tuổi nguy cơ đang ngày càng thấp.
Phòng ngừa HIV: Không phức tạp nhưng cần đều đặn
Bác sĩ Trà Anh Duy khẳng định, phòng ngừa HIV không phải là điều quá phức tạp, nhưng cần được thực hiện một cách thực tế và đều đặn. Việc sử dụng bao cao su đúng cách, xét nghiệm định kỳ và chủ động tìm hiểu về PrEP là những biện pháp cơ bản nhưng hiệu quả. Khi sử dụng đúng, PrEP có thể giảm nguy cơ nhiễm HIV qua đường tình dục đáng kể.
Trong trường hợp có nguy cơ phơi nhiễm như rách bao, quan hệ không bảo vệ hoặc không rõ tình trạng HIV của bạn tình, cần nghĩ đến PEP (dự phòng sau phơi nhiễm) và bắt đầu điều trị càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 72 giờ. Ngoài ra, bác sĩ khuyến cáo không nên chỉ xét nghiệm HIV khi đã có triệu chứng. Người có nguy cơ nên xét nghiệm định kỳ và tầm soát thêm các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như giang mai, lậu, chlamydia, viêm gan B, viêm gan C.
Điều đáng lo hiện nay là xu hướng trẻ hóa, phát hiện muộn và tâm lý chủ quan vẫn còn phổ biến trong cộng đồng MSM. HIV hiện nay không còn là án tử nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng. Tuy nhiên, đây vẫn là bệnh mạn tính, đòi hỏi theo dõi lâu dài và tuân thủ điều trị nghiêm ngặt, bác sĩ Trà Anh Duy chia sẻ.
