Ngày 22/5, tại Hà Nội, Bộ Y tế đã tổ chức hội thảo hưởng ứng Ngày Thế giới Không Thuốc lá (31/5) và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá (từ ngày 25 đến 31/5/2026). Sự kiện nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá và kêu gọi hành động quyết liệt hơn trong công tác phòng, chống.
Chủ đề năm 2026: Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chọn chủ đề cho Ngày Thế giới Không Thuốc lá năm 2026 là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Thông điệp này nhấn mạnh việc cần phải lột bỏ những chiêu trò tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá, vốn đang nhắm đến giới trẻ.
Thực trạng đáng báo động tại Việt Nam
Theo báo cáo của Bộ Y tế, cả nước hiện có hơn 15 triệu người hút thuốc, đưa Việt Nam vào nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới. Mỗi năm, khoảng 103.000 người Việt tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có 18.800 trường hợp do hút thuốc thụ động.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Thu Hương, đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), cho biết: “Thuốc lá không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng tới sức khỏe mà còn tạo gánh nặng kinh tế lớn. Chi phí y tế và tổn thất kinh tế ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.”
Tác hại toàn cầu và những cảnh báo từ chuyên gia
WHO cho biết, khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó khoảng 69 chất gây ung thư. Trên toàn cầu, thuốc lá gây hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, bao gồm khoảng 1,6 triệu người chết do hít phải khói thuốc thụ động. Các chuyên gia y tế cảnh báo nicotine là chất gây nghiện mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên, gây rối loạn nhận thức, cảm xúc và sức khỏe tâm thần. WHO khẳng định không có bất kỳ sản phẩm chứa nicotine nào an toàn cho sức khỏe.
Gánh nặng kinh tế và xã hội
Không chỉ gây tổn hại sức khỏe, thuốc lá còn tạo gánh nặng lớn về kinh tế và xã hội. Theo WHO, năm 2024, tổng chi phí y tế và kinh tế do thuốc lá gây ra tại Việt Nam ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP. Chi phí ô nhiễm môi trường liên quan đến thuốc lá ước khoảng 99.000 tỷ đồng mỗi năm. WHO kêu gọi các quốc gia tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá toàn diện hơn, tập trung bảo vệ thanh thiếu niên và trẻ em.
Giải pháp: Tăng cường kiểm soát và sửa đổi luật
Tại Việt Nam, mặc dù công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đã đạt một số kết quả bước đầu, nhưng người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, vẫn dễ dàng tiếp cận các sản phẩm thuốc lá. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tăng cường kiểm soát mạng lưới bán lẻ thuốc lá nhằm giảm nguồn cung và hạn chế khả năng tiếp cận sản phẩm. Một trong những giải pháp được đề xuất là cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Theo báo cáo đánh giá 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, có tới 82,5% điểm bán vi phạm quy định trưng bày quá số lượng cho phép (một bao, một tút hoặc một hộp cho mỗi nhãn hiệu thuốc lá). Vi phạm quảng cáo thuốc lá trên internet cũng tăng mạnh, từ 0,8% năm 2015 lên 5,1% vào năm 2020.
Đề xuất cấm thuốc lá điện tử và trưng bày thuốc lá
Chia sẻ tại hội thảo, Thạc sĩ Trần Thị Vân Ngọc (Cục Quản lý Khám, chữa bệnh) cho biết, Bộ Y tế đang trình Chính phủ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự án luật cần hoàn thành và gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 31/7/2026 để trình Quốc hội thông qua vào Kỳ họp thứ hai (Quốc hội XVI) vào tháng 10/2026. Bộ Y tế đề xuất hai chính sách: “Cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác” và “Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức”.
Hướng tới “thế hệ không khói thuốc”
Trước thực trạng tỷ lệ trẻ em trong nhóm tuổi từ 13 đến 15 tuổi sử dụng thuốc lá ngày càng cao, Thạc sĩ Nguyễn Thu Hương đề xuất cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá, hướng tới mục tiêu xây dựng “thế hệ không khói thuốc” trong tương lai. Song song đó, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
