Hai ca uốn ván điển hình: Cảnh báo từ vết thương nhỏ và tầm quan trọng của tiêm phòng
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận hai trường hợp bệnh nhân uốn ván điển hình, minh họa rõ ràng cho mối nguy hiểm từ những tổn thương tưởng chừng nhỏ nhặt và sự chủ quan trong chăm sóc vết thương. Các bác sĩ cảnh báo cộng đồng về tầm quan trọng của việc tiêm phòng đầy đủ và xử lý kịp thời các dấu hiệu ban đầu.
Trường hợp bệnh nhân trẻ tuổi: Từ vết xước tay đến co cứng toàn thân
Bệnh nhân đầu tiên là L.H.K (19 tuổi, trú tại Nghệ An), nhập viện trong tình trạng cứng hàm và co cứng cơ toàn thân. Trước đó, người này bị ngã khi đi bộ, chống tay xuống đường khiến lòng bàn tay phải bị xây xát với đất đá găm vào vết thương. Tuy nhiên, sau tai nạn, bệnh nhân chỉ tự rửa vết thương tại nhà rồi tiếp tục sinh hoạt bình thường mà không tìm kiếm sự chăm sóc y tế.
Khoảng 5 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện các triệu chứng co cứng cơ hàm, há miệng hạn chế. Các triệu chứng này sau đó lan nhanh sang tay chân và cơ bụng. Chỉ khi tình trạng ngày càng trầm trọng, bệnh nhân mới đến cơ sở y tế địa phương. Tại đây, vết thương được rửa và cắt lọc lại, đồng thời bệnh nhân được tiêm phòng uốn ván và chuyển ngay đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
Thời điểm nhập viện, bệnh nhân tỉnh táo, tiếp xúc tốt và tự thở khí phòng, nhưng tăng trương lực cơ rõ rệt ở tứ chi và cơ bụng, với miệng chỉ há được khoảng 2–3 cm. Vết thương lòng bàn tay phải có kích thước khoảng 2 cm, đáy sạch và không còn dị vật.
Trường hợp bệnh nhân cao tuổi: Chẩn đoán nhầm và diễn biến phức tạp
Trường hợp thứ hai là một bệnh nhân nữ 76 tuổi ở Hải Phòng, nhập viện trong tình trạng co cứng cơ toàn thân nhưng không xác định được vết thương ban đầu. Bệnh khởi phát với các biểu hiện tương tự đột quỵ, nên ban đầu được điều trị theo hướng bệnh lý thần kinh.
Chỉ khi xuất hiện cứng hàm, co cứng lan tỏa và suy hô hấp tiến triển, bệnh nhân mới được chẩn đoán lại và phải mở khí quản cấp cứu trước khi chuyển tới Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Tình trạng này cho thấy sự phức tạp trong chẩn đoán uốn ván, đặc biệt ở người cao tuổi khi các triệu chứng ban đầu có thể bị nhầm lẫn.
Chẩn đoán và điều trị uốn ván: Thách thức và hy vọng
ThS.BS Phạm Thanh Bằng từ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, chẩn đoán uốn ván chủ yếu dựa vào lâm sàng với các dấu hiệu đặc trưng như cứng hàm, co cứng cơ lan tỏa và tăng phản xạ cơ. Nguyên nhân là do độc tố tetanospasmin của vi khuẩn Clostridium tetani, gây rối loạn dẫn truyền thần kinh, dẫn đến co cứng cơ liên tục và có thể gây co thắt cơ hô hấp, đe dọa tính mạng.
Với trường hợp bệnh nhân K, việc điều trị tích cực theo phác đồ uốn ván bao gồm:
- An thần liều cao để kiểm soát co cứng cơ.
- Kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn.
- Huyết thanh trung hòa độc tố.
- Đặt catheter tĩnh mạch trung tâm để sử dụng thuốc kéo dài.
- Mở khí quản chủ động nhằm kiểm soát đường thở, phòng ngừa biến chứng suy hô hấp – nguyên nhân tử vong hàng đầu ở bệnh nhân uốn ván.
Sau khoảng một tháng điều trị, độc tố được đào thải dần, người bệnh hồi phục tốt, có thể tự thở, ăn uống trở lại và tình trạng co cứng cơ giảm rõ rệt.
Trong khi đó, trường hợp bệnh nhân 76 tuổi đáp ứng với thuốc an thần nhưng quá trình đào thải độc tố thường chậm hơn do thay đổi sinh lý và hiện tượng tích lũy thuốc trong mô mỡ. Vì vậy, thời gian hồi phục kéo dài hơn so với người trẻ dù áp dụng cùng một phác đồ điều trị. Sau thời gian điều trị tích cực, bệnh nhân đã qua giai đoạn nguy hiểm, có thể tự thở nhưng mức độ tỉnh táo và khả năng vận động phục hồi chậm.
Cảnh báo từ các chuyên gia: Đừng chủ quan với tổn thương nhỏ
Từ các trường hợp trên, bác sĩ Bằng nhấn mạnh uốn ván là bệnh nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn tồn tại phổ biến trong đất, bụi bẩn và phân động vật. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua các vết thương hở, kể cả những tổn thương rất nhỏ hoặc đã lành bên ngoài. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, khiến nhiều người chủ quan và bỏ sót các triệu chứng ban đầu.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như cứng hàm, khó há miệng, hoặc co cứng cơ sau chấn thương hoặc xây xát, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. Sự chậm trễ có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí tử vong.
Khuyến cáo phòng ngừa: Tiêm phòng là chìa khóa
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khuyến cáo, tiêm phòng uốn ván đầy đủ và tiêm nhắc lại định kỳ là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Điều này là do kháng thể kháng uốn ván không tồn tại bền vững suốt đời trong cơ thể, cần được duy trì qua các mũi tiêm nhắc lại.
Đặc biệt, những người thường xuyên lao động chân tay, làm việc trong môi trường dễ tiếp xúc với đất cát, kim loại gỉ sét hoặc có nguy cơ chấn thương cao cần chủ động tiêm phòng dự phòng. Thay vì chờ đến khi xảy ra tai nạn mới xử trí, việc tiêm phòng trước có thể ngăn ngừa hiệu quả căn bệnh nguy hiểm này.
Thông qua hai ca bệnh điển hình, các chuyên gia hy vọng nâng cao nhận thức cộng đồng về uốn ván, khuyến khích mọi người chủ động bảo vệ sức khỏe thông qua tiêm phòng và xử lý đúng cách các vết thương, dù là nhỏ nhất.
