Hai bệnh nhân nhập viện trong tình trạng hôn mê, suy đa tạng do sốt rét ác tính đã được cứu sống sau cuộc hội chẩn toàn viện và nỗ lực tìm kiếm thuốc đặc hiệu artesunate, với sự hỗ trợ từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Ca bệnh đầu tiên: Người đàn ông 51 tuổi từ Angola
Ngày 6/7, một người đàn ông 51 tuổi, quê Hà Tĩnh, được chuyển đến Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, trong tình trạng sốt cao, rối loạn ý thức. Kết quả thăm khám cho thấy bệnh nhân đã suy đa tạng, tổn thương não, gan, thận và phổi, buộc phải hồi sức tích cực kết hợp lọc máu liên tục để duy trì sự sống.
Các bác sĩ đối mặt với thách thức kép: vừa hồi sức, vừa nhanh chóng xác định nguyên nhân gây bệnh giữa hàng trăm khả năng. Bệnh viện đã kích hoạt báo động đỏ, huy động chuyên gia từ nhiều chuyên khoa: truyền nhiễm, hồi sức, thận - lọc máu, huyết học - truyền máu, dược, vi sinh, chẩn đoán hình ảnh và dinh dưỡng.
Qua rà soát bệnh sử, phát hiện bệnh nhân từng sang Angola thăm người thân khoảng nửa tháng trước khi nhập viện. Angola là quốc gia có sốt rét lưu hành, giúp các bác sĩ nghĩ đến sốt rét ác tính. Xét nghiệm soi máu xác định nhiễm Plasmodium falciparum, tác nhân gây sốt rét ác tính.
Theo các chuyên gia, sốt rét hiện không còn phổ biến tại Việt Nam, đa số ca gần đây là từ nước ngoài trở về. Do hiếm gặp, bệnh dễ bị bỏ sót nếu không khai thác đầy đủ yếu tố dịch tễ. Sốt rét do P. falciparum có thể diễn biến nhanh, gây tổn thương não, gan, thận và tử vong nếu không điều trị kịp thời.
Khó khăn về thuốc đặc hiệu
Khó khăn tiếp theo là nguồn thuốc artesunate đường tiêm rất hạn chế. Thời điểm bệnh nhân nhập viện, lượng thuốc dự trữ tại Bệnh viện Bạch Mai chỉ đủ điều trị cho một trường hợp. Dưới sự chỉ đạo của Ban Giám đốc, Viện Y học nhiệt đới và khoa Dược lập tức liên hệ Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương và nhiều đơn vị khác, đồng thời báo cáo Bộ Y tế.
PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết: “Trong những tình huống đặc biệt, mọi quyết định đều phải dựa trên cơ sở chuyên môn, nhưng mục tiêu cao nhất vẫn là bảo vệ tính mạng người bệnh.” WHO đã trao tặng Bệnh viện Bạch Mai 150 liều artesunate tiêm.
Ca bệnh thứ hai: Người đàn ông 38 tuổi từ Guinea
Khi các bác sĩ đang điều trị cho bệnh nhân đầu tiên, Viện Y học nhiệt đới tiếp nhận nam bệnh nhân 38 tuổi, quốc tịch Trung Quốc, trong tình trạng nguy kịch. Người bệnh từng sinh sống hơn một năm tại Cộng hòa Guinea (Tây Phi), sau đó sang Việt Nam ngày 8/7 và lưu trú tại Bắc Ninh. Đến trưa 11/7, nhân viên khách sạn phát hiện bệnh nhân hôn mê bên cạnh bãi nôn lẫn máu. Sau sơ cứu tại Bệnh viện Quân y 110, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai.
Xét nghiệm cho thấy bệnh nhân nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ ký sinh trùng rất cao, rơi vào sốt rét ác tính nặng với biến chứng não, gan, thận, viêm phổi, thiếu máu, giảm tiểu cầu, nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và nhiễm khuẩn huyết. Các bác sĩ phải đặt nội khí quản, thở máy và lọc máu liên tục. Việc điều trị càng phức tạp khi bệnh nhân không có thân nhân tại Việt Nam; mọi trao đổi với gia đình đều qua trực tuyến với phiên dịch.
Tối 12/7, Bệnh viện Bạch Mai tiếp tục kích hoạt báo động đỏ toàn viện. TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới, cho biết: “Ê-kíp tập trung mọi nguồn lực nhằm kiểm soát ký sinh trùng sớm nhất, đồng thời hồi sức tích cực để bảo vệ chức năng các cơ quan.” Trước báo cáo khẩn về tình trạng nguy kịch và khó khăn về thuốc, Bộ Y tế cùng WHO đã điều phối 150 liều artesunate tiêm từ nước ngoài về Việt Nam, bàn giao cho Viện Y học nhiệt đới.
Kết quả điều trị và bài học
Nhờ thuốc đặc hiệu cùng các biện pháp hồi sức tích cực, tình trạng bệnh nhân dần cải thiện. Ký sinh trùng trong máu được kiểm soát, chức năng gan, thận phục hồi, người bệnh tỉnh lại sau thời gian dài hôn mê và có thể giao tiếp bằng tiếng Trung với các bác sĩ. Ngày 22/7, cả hai bệnh nhân đều được xuất viện.
Theo các bác sĩ, thành công của hai ca bệnh là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa, cùng sự hỗ trợ kịp thời của Bộ Y tế và WHO trong bảo đảm nguồn thuốc điều trị.
