Hai tháng nay, ông Chu (62 tuổi) ở Trung Quốc không uống nước ngọt, giảm một nửa lượng cơm ăn mỗi ngày nhưng đường huyết vẫn tăng. Khi hỏi về chế độ ăn uống của ông Chu, bác sĩ phát hiện ông thường xuyên ăn các món từ gạo nếp vào bữa sáng. Đây chính là nguyên nhân khiến đường huyết khó kiểm soát.
Gạo nếp làm tăng đường huyết nhanh hơn cơm thường
Trong dinh dưỡng, hai chỉ số quan trọng là GI (chỉ số đường huyết) và GL (tải lượng đường huyết). GI phản ánh tốc độ làm tăng đường huyết, còn GL phản ánh cả tốc độ và lượng ăn ảnh hưởng tới đường huyết ra sao. Theo khảo sát dinh dưỡng quy mô lớn ở Nhật, gạo và sản phẩm từ gạo thường có GI cao, là nguồn đóng góp lớn vào tải lượng đường huyết trong khẩu phần ăn. Điều này đặc biệt đúng với các sản phẩm từ gạo nếp.
Thực phẩm nếp có hàm lượng amylopectin cao, khi được nấu chín sẽ dễ bị enzyme tiêu hóa phân giải, giải phóng glucose nhanh hơn. Vì vậy, đường huyết sau ăn tăng mạnh và nhanh hơn so với nhiều loại tinh bột khác. Một số dữ liệu cho thấy các sản phẩm từ gạo nếp có thể đạt mức GI cao, thậm chí cao hơn nhiều loại cơm thông thường.
Tác động của GL và nguy cơ từ thực phẩm GI cao
Ngoài ra, đặc tính mềm dẻo khiến các món này dễ ăn nhanh, ăn nhiều, làm tăng tổng lượng đường hấp thu - tăng GL. Đây là yếu tố quan trọng vì GL được xem là chỉ số phản ánh thực tế tác động của thực phẩm lên đường huyết chuẩn hơn GI đơn thuần. Việc tiêu thụ thường xuyên các thực phẩm làm tăng đường nhanh có thể dẫn đến nhiều hệ quả: đường huyết sau ăn tăng cao và dao động lớn, gây áp lực lên mạch máu; tuyến tụy phải tiết insulin nhiều hơn, lâu dài có thể suy giảm chức năng; nhanh đói dẫn đến ăn thêm và tăng tổng năng lượng; khó kiểm soát nguy cơ biến chứng tim mạch, thận và thần kinh.
Theo Verywell Health, một số nghiên cứu cũng chỉ ra chế độ ăn có GI và GL cao liên quan đến nguy cơ bệnh chuyển hóa và tim mạch.
Nguyên tắc ăn uống cho người tiểu đường
Thông tin trên Sức khỏe & Đời sống, về nguyên tắc không có bất cứ loại thức ăn nào bị cấm đối với người bệnh đái tháo đường. Một chế độ ăn đa dạng, đầy đủ từ nhiều nguồn thức ăn sẽ cung cấp đủ chất giúp cơ thể hoạt động bình thường. Bữa ăn phải có đầy đủ các chất: chất bột đường, chất đạm, chất béo, chất xơ và chất khoáng để đảm bảo sức khỏe của người bệnh. Các chất bột là nguồn năng lượng cho cơ thể hoạt động; chất đạm giúp cho các tế bào, các mô của các cơ quan, bộ phận của cơ thể phát triển; chất béo (mỡ) cho nhiều năng lượng và giúp hấp thu một số vitamin. Còn ăn hoa quả để có đủ vitamin và muối khoáng.
Nhìn chung, người bệnh đái tháo đường nên hạn chế những thực phẩm làm tăng đường huyết như: bánh kẹo ngọt, nước giải khát có đường, bánh mì, hoa quả ngọt (nhãn, vải, mít)... Nên ăn chậm, nhai kỹ, không nên ăn quá no. Người bệnh nên ăn lưng bát rau luộc khi bắt đầu bữa ăn. Cần lưu ý, một bữa ăn hỗn hợp gồm chất bột đường và nhiều chất xơ có tác dụng làm hạn chế tăng đường huyết sau ăn.
Những người quá cân, béo phì nên giảm ăn và tăng cường tập thể dục để giảm cân. Tuy nhiên, nên giảm cân từ từ, không nên giảm cân quá nhanh, đột ngột. Đối với người gầy (BMI <18,5) thì nên ăn thêm 1-2 bữa phụ để tăng cân nhưng lượng thức ăn cũng vừa phải, có thể tăng cường thêm chất đạm hoặc chất béo. Cùng với chế độ ăn hợp lý, người bệnh cần tăng cường tập thể dục nhằm tăng cường sức khỏe, tiêu thụ năng lượng dư thừa trong cơ thể nên làm giảm cân, cải thiện đường huyết, huyết áp và mỡ máu.
