60-80% người trưởng thành từng giấu ít nhất một thông tin y tế quan trọng với nhân viên y tế, theo nghiên cứu quy mô lớn tại Mỹ. Hành vi này, dù xuất phát từ tâm lý e ngại hay sợ bị phán xét, có thể dẫn đến những hệ lụy nguy hiểm tính mạng.
Nhóm đối tượng dễ che giấu thông tin nhất
Nghiên cứu chỉ ra rằng phụ nữ, người trẻ tuổi và những người tự đánh giá sức khỏe ở mức tồi tệ nhất là nhóm có xu hướng che giấu thông tin nhiều nhất. Sự mất lòng tin vào hệ thống y tế, đặc biệt ở những người từng trải qua phân biệt đối xử, cũng đóng vai trò lớn. Sự thiếu nhạy cảm của một số y bác sĩ đối với phụ nữ hay nhóm thiểu số vô tình đào sâu thêm khoảng cách này.
Kỷ nguyên tự chữa bệnh và nỗi sợ bị phán xét
Kỷ nguyên tự chữa bệnh theo chỉ dẫn trên Internet càng tạo ra nhiều rào cản. Khảo sát cho thấy hơn 40% người trưởng thành sử dụng phương pháp y học thay thế hoặc Đông y đã giấu kín điều này với bác sĩ điều trị chính. Ngay cả những người trong ngành y cũng không tránh khỏi cám dỗ giấu giếm. Giáo sư Ronald Epstein, chuyên gia y học gia đình tại Trung tâm Y tế Đại học Rochester, từng thừa nhận bản thân ông cũng có lúc muốn giấu bác sĩ việc quên uống thuốc vì ngại. Khi bị ngã khi trượt tuyết ở tuổi 71, ông nói dối không hề bị ngã để tránh các xét nghiệm kiểm tra thăng bằng. Tuy nhiên, ông cảnh báo không ai nên bắt chước hành động này, vì tự ý sàng lọc thông tin y tế là cực kỳ nguy hiểm.
Rủi ro khi giấu thông tin nhạy cảm
Việc giấu giếm thường xảy ra ở những tình huống có tỷ lệ rủi ro cao nhất. Một nghiên cứu lâm sàng cho thấy, cứ bốn bệnh nhân đối mặt với các mối đe dọa nghiêm trọng như trầm cảm, ý định tự tử, bạo lực gia đình hoặc xâm hại tình dục thì có một người chọn im lặng trước bác sĩ vì sợ bị phán xét hoặc xấu hổ.
Thông tin bác sĩ cần biết
Bác sĩ không thể đưa ra phác đồ điều trị tối ưu nếu không nắm rõ mọi thông tin. Người bệnh tuyệt đối không được che giấu danh sách thuốc kê đơn, việc tuân thủ liều lượng, và việc tiêu thụ chất kích thích như rượu, bia, thuốc lá hay chất cấm. Giấu kín có thể dẫn đến tương tác thuốc nguy hiểm chết người hoặc chẩn đoán sai lệch. Người bệnh nên tự hỏi: việc giấu thông tin này bảo vệ hay gây nguy hại cho sức khỏe của mình và người thân? Chia sẻ thẳng thắn có giúp mang lại kết quả điều trị tốt hơn không?
Y học cần sự thấu cảm từ hai phía
Xây dựng mối quan hệ tốt giữa bác sĩ và bệnh nhân là trách nhiệm từ cả hai phía. Lịch sử y khoa từng ghi nhận rào cản giao tiếp lớn, như trong cuộc khủng hoảng AIDS những năm 1980, nhiều bác sĩ ngại hỏi chi tiết về hành vi tình dục an toàn. Ngày nay, tình dục, chất kích thích hay khả năng tài chính vẫn là chủ đề nhạy cảm nhưng ảnh hưởng lớn đến sức khỏe. Thái độ của bác sĩ có thể dựng lên bức tường ngăn cách. Một câu hỏi dồn dập dễ khiến bệnh nhân nói dối; thay vào đó, cách tiếp cận nhẹ nhàng, thừa nhận việc nhớ uống thuốc là thử thách, sẽ giúp bệnh nhân cởi mở hơn. Bác sĩ cần khuyến khích bệnh nhân nhắc lại hướng dẫn hoặc đặt câu hỏi mở. Nhà văn Franz Kafka từng viết: viết đơn thuốc thì dễ, nhưng thấu hiểu con người mới khó. Một nền y học tiến bộ và tử tế đòi hỏi cả hai yếu tố đó.
