Bệnh viện Việt Đức thực hiện thành công ca ghép tim-gan domino đầu tiên tại Việt Nam
Ngày 13/3, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã đánh dấu một cột mốc lịch sử trong ngành ghép tạng Việt Nam bằng việc thực hiện thành công loạt trường hợp ghép tạng từ người hiến chết não. Đặc biệt, trong đó có một bệnh nhân mắc bệnh lý hiếm gặp amyloidosis (thoái hóa bột) đã được ghép đồng thời cả tim và gan. Lá gan khỏe mạnh của bệnh nhân này sau đó đã được sử dụng để ghép cho một bệnh nhân khác bị ung thư gan trên nền gan xơ, tạo nên chuỗi ghép domino ý nghĩa.
Dấu mốc mới trong lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Ghép tạng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, khoảng 10 ngày trước, bệnh viện tiếp nhận một bệnh nhân nam 53 tuổi được chẩn đoán mắc amyloidosis di truyền – một rối loạn chuyển hóa hiếm gặp. Bệnh nhân có biểu hiện tổn thương đa cơ quan, nổi bật là tổn thương thần kinh ngoại biên gây khó khăn vận động và lắng đọng protein tại cơ tim dẫn đến suy tim nặng. Kết quả xét nghiệm xác định bệnh lý có nguồn gốc từ đột biến gene.
Với đặc điểm này, phương án điều trị tối ưu là ghép đồng thời tim và gan. Lý do là tim của bệnh nhân đã bị tổn thương nghiêm trọng do lắng đọng amyloid, trong khi gan lại là cơ quan sản xuất ra loại protein bất thường này. Nếu chỉ ghép tim mà không thay gan, bệnh sẽ tiếp tục tái phát trên tim ghép.
Quyết định phẫu thuật và kỹ thuật ghép domino
Ngày 11/3, một trường hợp bệnh nhân nữ 42 tuổi chết não do tai nạn giao thông đã được gia đình đồng ý hiến tạng. Nguồn tạng người hiến tương thích với bệnh nhân nam 53 tuổi này, dẫn đến quyết định triển khai ngay lập tức phẫu thuật ghép tim-gan đồng thời.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Đức Hùng chia sẻ về ca ghép tạng đặc biệt này. Mặc dù gan là nguồn khởi phát của rối loạn chuyển hóa, nhưng về mặt chức năng, gan của bệnh nhân vẫn hoạt động bình thường. Do gan này không bị “hỏng” mà chỉ có bất thường về một chức năng chuyển hóa, nên vẫn có thể sử dụng để ghép cho một bệnh nhân khác, cụ thể là bệnh nhân ung thư gan có chỉ định ghép.
Vì thế, các bác sĩ đã nghĩ tới phương án giữ lại lá gan còn tốt và ghép cho người khác, đưa ra quyết định: gan từ người hiến chết não được ghép cho bệnh nhân mắc amyloidosis, sau đó gan của bệnh nhân này tiếp tục được ghép cho một bệnh nhân ung thư gan. Nhờ cách tiếp cận này, từ một người hiến tạng chết não có thể cứu sống thêm nhiều bệnh nhân.
Chi tiết ca ghép và tình trạng bệnh nhân
Theo Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức Dương Đức Hùng, trước khi đưa ra quyết định ghép domino, Hội đồng ghép tạng đã họp bàn nhiều lần và chọn bệnh nhân nhận tạng hiến phù hợp. Trong ca ghép này, một người hiến chết não đã hiến tim, gan và hai thận. Tim và gan được ghép cho bệnh nhân amyloidosis; gan của bệnh nhân này tiếp tục được ghép cho một bệnh nhân ung thư gan; trong khi hai thận được ghép cho hai bệnh nhân khác.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Nghĩa thông tin về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân sau ghép: "Điểm đặc biệt của ca ghép này là kỹ thuật ghép “domino” hay ghép liên hoàn. Nghĩa là có sự liên kết giữa nhiều người bệnh trong cùng một chuỗi ghép: nhận từ người này và tiếp tục trao cho người khác, tạo thành một chuỗi giá trị y học rất ý nghĩa".
Trường hợp ghép tạng này có những điểm nổi bật:
- Phẫu thuật ghép đa tạng gồm ghép tim gan trên cùng một bệnh nhân (trường hợp thứ 2 tại Việt Nam) bị mắc bệnh lý hiếm gặp (thoái hóa bột).
- Phẫu thuật ghép gan domino lần đầu tiên tại Việt Nam: Lá gan từ người bị thoái hóa bột không bị vứt bỏ mà được sử dụng để ghép cho bệnh nhân khác bị ung thư gan trên nền gan xơ.
Vượt thách thức về chuyên môn và ý nghĩa quốc tế
Chia sẻ khó khăn trong triển khai ca ghép tạng domino, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Nghĩa nhấn mạnh sự quyết tâm đã giúp ê-kíp triển khai thành công kỹ thuật này. "Trên thế giới, số ca ghép đồng thời tim-gan cho bệnh lý này còn rất hạn chế, với khoảng hơn 100 ca tại Mỹ, khoảng 50 ca tại châu Âu và hầu như chưa ghi nhận tại châu Á", Phó Giáo sư Nghĩa nói.
Trong ghép tạng thông thường, chúng ta chỉ thay gan khi gan đã hỏng hoàn toàn, không còn khả năng phục hồi. Tuy nhiên, trong trường hợp này, gan không phải là “gan hỏng” mà chỉ là “gan có khiếm khuyết” ở một chức năng chuyển hóa cụ thể. Quá trình tích lũy và gây bệnh thường kéo dài từ 20 đến 30 năm. Vì vậy, khi lựa chọn người nhận gan, các bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ, thường ưu tiên những bệnh nhân lớn tuổi hoặc có bệnh lý nghiêm trọng như ung thư gan.
Ngoài ra, kỹ thuật ghép domino cũng đặt ra nhiều thách thức về mặt chuyên môn. Khác với ghép thông thường, khi lấy gan ra không chỉ để bỏ đi mà còn phải bảo đảm có thể sử dụng lại cho người khác, nên thao tác phẫu thuật phức tạp hơn rất nhiều. Đặc biệt, việc thực hiện đồng thời ghép tim và ghép gan càng làm tăng độ khó, đòi hỏi trình độ cao và sự phối hợp chặt chẽ của nhiều ê-kíp.
Chính vì vậy, trên thế giới chỉ có một số trung tâm lớn, có nhiều kinh nghiệm mới có thể thực hiện được kỹ thuật này. Việc Việt Nam triển khai thành công cho thấy năng lực chuyên môn đã đạt đến trình độ cao, được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Một điểm đáng chú ý khác là thời gian phẫu thuật được rút ngắn đáng kể so với trung bình thế giới, góp phần giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn và giảm chi phí điều trị.
Tiến triển tích cực và tầm nhìn tương lai
Tiến sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế đánh giá cao việc triển khai thành công ca ghép tạng domino của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Cả 2 bệnh nhân ghép tim và bệnh nhân ghép gan đều rút nội khí quản sau 12 giờ, các chức năng tạng ghép hồi phục nhanh chóng. Sau 72 giờ, cả 2 bệnh nhân tỉnh táo, ngồi dậy, ăn uống được. Đến nay, sau 5 ngày, bệnh nhân có thể vận động, ăn uống bình thường. Dự kiến, nếu diễn biến thuận lợi, các bệnh nhân trong ca ghép này có thể xuất viện trong khoảng một tuần tới.
Hiện nay, nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan hay Singapore cũng chưa triển khai thành công kỹ thuật này. Việc Việt Nam thực hiện được đã góp phần khẳng định vị thế trên bản đồ ghép tạng quốc tế, không chỉ trong lĩnh vực ghép tạng mà còn nâng cao uy tín chung của ngành y tế.
Quan trọng hơn, ca ghép này thể hiện rõ quan điểm sử dụng tối ưu nguồn tạng hiến – một nguồn lực vô cùng quý giá nhưng luôn khan hiếm. Việc tận dụng hiệu quả mỗi tạng hiến không chỉ cứu sống thêm nhiều bệnh nhân mà còn thể hiện trách nhiệm và sự trân trọng đối với món quà vô giá mà người hiến và gia đình đã trao tặng.
Theo Tiến sĩ Dương Đức Hùng, đến nay, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã ghi danh trên bản đồ ghép tạng của Việt Nam và thế giới bằng những kỹ thuật phức tạp trong ghép tạng nói chung và ghép gan nói riêng. Trong thời gian tới, bệnh viện sẽ tiếp tục chuyển giao kỹ thuật và phối hợp với nhiều bệnh viện khác, không phân biệt công lập hay tư nhân, nhằm nâng cao chất lượng điều trị chung. Đồng thời, bệnh viện sẽ triển khai nhiều kỹ thuật ghép tạng mới như ghép tử cung, ghép tụy-thận, ghép ruột, ghép các bộ phận khác… nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị ngày càng cao.
