Khoảng 25-30% người trưởng thành Việt Nam bị gan nhiễm mỡ, tình trạng khi lượng mỡ trong gan vượt quá 5% trọng lượng gan. PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhấn mạnh rằng không phải ai có kết quả siêu âm gan nhiễm mỡ cũng cần dùng thuốc, và việc tự ý mua thuốc bổ gan có thể gây hại.
Ba mức độ gan nhiễm mỡ trên siêu âm
Gan bình thường chứa 3-5% mỡ. Khi vượt quá 5% là gan nhiễm mỡ. Theo PGS Hiếu, có hai nguyên nhân chính: sử dụng rượu bia và không do rượu (NAFLD), liên quan đến thừa cân, béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều dầu mỡ, đường, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, thức khuya hoặc giảm cân nhanh.
Siêu âm chia gan nhiễm mỡ thành ba độ. Độ 1: gan sáng nhẹ, mạch máu và cơ hoành rõ. Độ 2: gan sáng hơn, khó quan sát mạch máu và cơ hoành. Độ 3: mạch máu và cơ hoành gần như không phân biệt, khả năng xuyên âm giảm mạnh.
Vì sao nhiều người được kết luận gan nhiễm mỡ?
PGS Hiếu chỉ ra ba nguyên nhân. Thứ nhất, tỷ lệ mắc thực sự cao, 25-30% người trưởng thành, đặc biệt ở người thừa cân hoặc vòng bụng lớn. Thứ hai, siêu âm mang tính chủ quan: gan tăng âm nhưng có thể thay đổi theo chế độ ăn và sinh hoạt. Thứ ba, chất lượng máy siêu âm và cơ địa từng người. Ông nói: 'Y học hiện đại với máy mới và quy trình chặt chẽ sẽ hạn chế dương tính giả'.
Khi nào cần lo lắng?
PGS Hiếu khuyên bệnh nhân hỏi bác sĩ mức độ gan nhiễm mỡ. Nếu không xác định được độ 1-3, kết luận cần xem xét. Với độ 1, không nên hoang mang; điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động, giảm cân và hạn chế rượu bia sẽ cải thiện. Với độ 2 hoặc 3 kèm đau bụng, sụt cân, mệt mỏi, vàng da, men gan tăng, hoặc mắc đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, cần khám chuyên khoa Tiêu hóa - Gan mật. Người uống rượu thường xuyên nên khám định kỳ 6 tháng/lần dù chỉ độ 1.
Không tự ý dùng thuốc bổ gan
PGS Hiếu đặc biệt cảnh báo không nên tự ý dùng thuốc 'giải độc gan' hay 'bổ gan' vì chưa có thuốc nào được AASLD hoặc EASL khuyến cáo cho NAFLD. Ông nhấn mạnh: 'Nền tảng điều trị vẫn là giảm cân, tăng vận động, kiểm soát mỡ máu và đường huyết. Không có thuốc nào làm tan mỡ gan nhanh bằng thay đổi lối sống'. Hầu hết thuốc chuyển hóa qua gan, tự ý dùng có thể gây tác dụng phụ.
