Khoảng 25-30% người trưởng thành Việt Nam mắc gan nhiễm mỡ, theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ông nhấn mạnh rằng phần lớn trường hợp không cần quá lo lắng, nhưng cần xác định đúng mức độ bệnh và thay đổi lối sống thay vì tự ý dùng thuốc bổ gan.
Ba mức độ gan nhiễm mỡ trên siêu âm
Gan bình thường chứa khoảng 3-5% trọng lượng là mỡ. Khi lượng mỡ vượt quá 5%, được gọi là gan nhiễm mỡ. Nguyên nhân chính gồm sử dụng rượu bia thường xuyên và gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD), liên quan đến thừa cân, béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều dầu mỡ, đường, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, thức khuya hoặc giảm cân quá nhanh.
Gan nhiễm mỡ được chia ba độ trên siêu âm: Độ 1: gan sáng nhẹ, sóng xuyên tốt, thấy rõ mạch máu và ranh giới cơ hoành. Độ 2: gan sáng hơn, mạch máu và ranh giới khó quan sát, cấu trúc phía sau kém rõ. Độ 3: mạch máu và ranh giới gần như không phân biệt, khả năng xuyên âm giảm mạnh.
Vì sao kết quả gan nhiễm mỡ phổ biến?
Theo PGS Hiếu, có ba nguyên nhân. Thứ nhất, tỷ lệ mắc thực sự cao: 25-30% người trưởng thành có gan nhiễm mỡ từ độ 1, đặc biệt ở người thừa cân hoặc vòng bụng lớn. Thứ hai, siêu âm mang tính chủ quan: gan tăng âm (sáng hơn) nhưng mức độ đánh giá phụ thuộc bác sĩ, có thể thay đổi theo chế độ ăn hay thức khuya. Thứ ba, chất lượng máy siêu âm và cơ địa từng người. Ông cho biết: "Với máy mới và quy trình chặt chẽ, tình trạng dương tính giả sẽ được hạn chế."
Khi nào cần lo lắng?
Người bệnh nên hỏi bác sĩ mức độ gan nhiễm mỡ. Nếu không xác định được độ 1, 2 hay 3, độ tin cậy cần xem xét. Gan nhiễm mỡ độ 1 không đáng lo, chỉ cần điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động, giảm cân, hạn chế rượu bia. Tuy nhiên, cần khám chuyên khoa Tiêu hóa - Gan mật nếu siêu âm độ 2 hoặc 3 kèm đau bụng, sụt cân, mệt mỏi, chán ăn, vàng da, men gan tăng, hoặc mắc đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp. Người uống rượu bia thường xuyên (3-4 lần/tuần trở lên) nên khám định kỳ 6 tháng/lần dù chỉ độ 1.
Không nên tự ý dùng thuốc bổ gan
PGS Hiếu đặc biệt cảnh báo: "Hiện chưa có thuốc bổ gan nào được AASLD hay EASL khuyến cáo là phương pháp điều trị đặc hiệu cho NAFLD. Nền tảng điều trị vẫn là giảm cân, tăng cường vận động, kiểm soát mỡ máu và đường huyết. Không có loại thuốc nào làm tan mỡ gan nhanh bằng thay đổi lối sống." Việc tự ý dùng thuốc không rõ hiệu quả có thể gây tác dụng phụ lên gan.
Để sống khỏe mạnh, chuyên gia khuyến nghị tập trung vào ăn uống lành mạnh, rèn luyện thể chất và giữ tinh thần minh mẫn.
