Sỏi thận là những khối rắn hình thành từ các tinh thể khoáng chất và muối tích tụ trong nước tiểu, thường phát triển âm thầm và chỉ bộc lộ khi gây đau quặn hoặc tắc nghẽn. Theo TS.BS Sarbjit Mohapatra, khoa Tiết niệu Bệnh viện Manipal (Ấn Độ), bệnh đặc biệt phổ biến vào mùa hè do mất nước và thói quen sinh hoạt không lành mạnh.
Yếu tố nguy cơ gây sỏi thận
Mất nước là yếu tố nguy cơ hàng đầu, nhất là trong những ngày nắng nóng. Khi cơ thể tiết nhiều mồ hôi nhưng không bổ sung đủ nước, nước tiểu cô đặc dễ kết tinh thành sỏi. BS Mohapatra nhấn mạnh: "Vào mùa hè, thời tiết gay gắt hòa cùng áp lực di chuyển xa dễ khiến cơ thể kiệt sức. Thói quen ăn đồ vặt nhiều muối, chuộng trà cà phê hơn nước lọc, ngại đi vệ sinh và chủ quan trước dấu hiệu bất thường là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh lý đường tiết niệu."
Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm: uống ít nước, chế độ ăn nhiều muối, ăn quá nhiều thịt đỏ và đạm động vật, nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát, tiền sử gia đình có người bị sỏi thận, béo phì, từng bị sỏi thận, tự ý bổ sung canxi hoặc vitamin C liều cao, mắc bệnh gout hoặc cường tuyến cận giáp.
Dấu hiệu sớm không thể bỏ qua
Ở giai đoạn đầu, sỏi thận thường không gây triệu chứng. Khi viên sỏi di chuyển hoặc cản trở dòng chảy nước tiểu, người bệnh mới cảm thấy khó chịu. Các triệu chứng điển hình gồm: đau vùng hông hoặc lưng, đau lan xuống bẹn, tiểu buốt, tiểu rát, có máu trong nước tiểu, buồn nôn hoặc nôn, đi tiểu nhiều lần, sốt và ớn lạnh.
Các dấu hiệu nghiêm trọng cần đi khám ngay: sốt kèm đau dữ dội, lượng nước tiểu giảm rõ rệt, nôn nhiều, đau không giảm dù đã dùng thuốc giảm đau. Những trường hợp cần đặc biệt quan tâm gồm người chỉ có một quả thận, phụ nữ mang thai, bệnh nhân tiểu đường, người cao tuổi bị sốt và người bị sỏi thận tái phát nhiều lần.
Biện pháp phòng ngừa sỏi thận
BS Mohapatra khuyến cáo các biện pháp tại nhà giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi thận:
Uống đủ nước: Không chỉ 8-10 cốc mỗi ngày mà cần phân bổ hợp lý: buổi sáng 500 ml, trước khi ra khỏi nhà 500 ml, trong giờ làm việc 1-1,5 lít, buổi tối 500-700 ml, trước khi ngủ uống một lượng nhỏ nếu cơ thể chịu được.
Giảm lượng muối: Tiêu thụ nhiều muối làm tăng canxi trong nước tiểu, thúc đẩy hình thành sỏi. Nên hạn chế đồ ăn nhanh, chế biến sẵn, đồ ăn vặt mặn và món ngâm muối.
Không tự ý ngừng bổ sung canxi: Nhiều người lầm tưởng cần kiêng hoàn toàn sữa và thực phẩm giàu canxi khi bị sỏi canxi. Thực tế, chế độ ăn thiếu canxi khiến cơ thể hấp thu nhiều oxalat hơn, tăng nguy cơ sỏi canxi oxalat. Vì vậy vẫn nên bổ sung canxi theo nhu cầu khuyến nghị.
Bổ sung trái cây họ cam quýt: Chanh, cam, bưởi chứa citrat giúp hạn chế sự kết tinh của tinh thể tạo sỏi.
Hạn chế protein động vật dư thừa: Giảm thịt đỏ, nội tạng và thực phẩm giàu đạm vì chúng làm tăng axit uric, góp phần hình thành một số loại sỏi thận.
Tránh tự điều trị bằng phương pháp dân gian: Không tự ý dùng bài thuốc "tống" sỏi vì nếu sỏi gây tắc nghẽn, việc trì hoãn có thể dẫn đến nhiễm trùng, tổn thương thận hoặc biến chứng nguy hiểm.
Theo dõi sau khi cơn đau giảm: BS Mohapatra lưu ý ngay cả khi hết đau, người bệnh vẫn nên tái khám. Cơn đau giảm không đồng nghĩa sỏi đã được đào thải hoàn toàn. Kiểm tra bằng chẩn đoán hình ảnh giúp xác định sỏi còn tồn tại không và đánh giá chức năng thận để có hướng điều trị phù hợp.
