Đợt bùng phát mới nhất của chủng Ebola hiếm tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda đã thúc đẩy chính phủ nhiều quốc gia khẩn trương áp dụng các biện pháp kiểm soát dịch ở biên giới. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận hơn 900 ca nghi nhiễm và hơn 200 trường hợp nghi tử vong do chủng Bundibugyo tại CHDC Congo và Uganda kể từ khi Kinshasa tuyên bố bùng phát dịch Ebola lần thứ 17 vào ngày 15/5.
Các nước tăng cường kiểm soát biên giới
Tuần trước, WHO nâng mức đánh giá rủi ro từ cao lên rất cao ở cấp quốc gia đối với CHDC Congo, nhưng vẫn đánh giá rủi ro mức thấp ở cấp toàn cầu. Tuy nhiên, một số quốc gia đã công bố lệnh cấm đi lại và các biện pháp tạm thời ở biên giới để ngăn chặn sự lây lan của chủng Bundibugyo.
Nỗ lực kiểm soát virus tại các quốc gia chịu ảnh hưởng
Bộ Giao thông và Truyền thông CHDC Congo đã quyết định ngừng toàn bộ các chuyến bay đến và rời Bunia ở miền Đông nước này nhằm kiềm chế đà lây lan của dịch Ebola. Bunia hiện là một trong 11 vùng y tế ghi nhận ca bệnh. Các chuyến bay nhân đạo, y tế hoặc khẩn cấp vẫn có thể được phép hoạt động nếu nhận được sự chấp thuận đặc biệt từ cơ quan hàng không và y tế. Uganda cũng siết chặt việc đi lại với CHDC Congo: toàn bộ các chuyến bay thẳng bị đình chỉ, di chuyển qua biên giới bằng xe buýt và thuyền tạm dừng trong 4 tuần, các phiên chợ định kỳ tại khu vực biên giới bị hoãn. Tuy nhiên, hoạt động vận chuyển hàng hóa, nhu yếu phẩm thiết yếu và lương thực vẫn được duy trì.
Áp đặt lệnh cấm đi lại
Canada và Bahamas thông báo tạm thời cấm công dân của CHDC Congo, Uganda và Nam Sudan nhập cảnh. Canada cấm nhập cảnh trong 90 ngày kể từ 27/5, đồng thời yêu cầu công dân Canada, thường trú nhân và công dân nước ngoài từng đến khu vực bị ảnh hưởng phải cách ly 21 ngày kể từ 30/5, ngay cả khi không có triệu chứng. Bahamas áp dụng hạn chế trong 30 ngày. Mỹ đã cấm nhập cảnh đối với tất cả trường hợp không phải công dân Mỹ từng đến CHDC Congo, Uganda hoặc Nam Sudan trong vòng 21 ngày trước đó. CDC mở rộng lệnh cấm với người có thẻ xanh từng ở các nước này. Công dân Mỹ từng đến các quốc gia bị ảnh hưởng phải trở về qua các sân bay chỉ định có hệ thống kiểm tra an ninh tăng cường. Jordan và Bahrain cũng tạm dừng nhập cảnh đối với người đến từ các nước bị ảnh hưởng. Chưa có trường hợp nhiễm Ebola nào được ghi nhận ở các quốc gia này.
Các quốc gia tăng cường sàng lọc
Ấn Độ thiết lập các biện pháp sàng lọc bổ sung tại các sân bay quốc tế lớn, ban hành khuyến cáo du lịch yêu cầu công dân tránh đến CHDC Congo, Uganda và Nam Sudan, đồng thời hoãn hội nghị thượng đỉnh Ấn Độ - châu Phi và cuộc họp của Liên minh Mèo lớn Quốc tế. Thái Lan thông báo du khách từ CHDC Congo và Uganda chỉ được nhập cảnh qua sân bay Suvarnabhumi của Bangkok sau khi có kết quả xét nghiệm âm tính. Mexico cũng tăng cường sàng lọc Ebola tại các sân bay.
Đi máy bay lúc này có an toàn?
Liên hợp quốc kêu gọi các hãng hàng không và chính phủ thực hiện nghiêm quy định phòng dịch do ICAO ban hành trong giai đoạn đại dịch COVID-19, gồm khai báo y tế điện tử và quy trình kiểm soát biên giới hạn chế tiếp xúc trực tiếp. ICAO khẳng định các chuyến bay quốc tế hiện vẫn an toàn, kêu gọi các nước không đóng cửa biên giới hay áp đặt thêm rào cản đối với đi lại và thương mại quốc tế. Thay vào đó, các quốc gia nên tập trung kiểm tra sức khỏe hành khách trước khi khởi hành.
Chủng Bundibugyo: Đặc điểm và nguy cơ
Chủng Bundibugyo được đặt theo tên tỉnh Bundibugyo của Uganda, nơi nó lần đầu được phát hiện trong đợt dịch 2007-2008. Đây là một trong bốn chủng virus Ebola có khả năng gây bệnh nghiêm trọng, đe dọa tính mạng. Theo nghiên cứu năm 2024, Bundibugyo có tỷ lệ tử vong từ 30% đến 40%, thấp hơn đáng kể so với chủng Zaire (tới 90%). Bundibugyo sao chép chậm hơn, mất nhiều thời gian hơn để xâm nhập và tiêu diệt tế bào miễn dịch. Thời gian ủ bệnh trung bình 8-10 ngày, có thể kéo dài đến 3 tuần. Virus lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người hoặc động vật nhiễm bệnh, cũng như với vật dụng bị nhiễm dịch. Triệu chứng ban đầu giống cúm, sau đó có thể nôn mửa, tiêu chảy, xuất huyết nội tạng và suy đa tạng.
Cuộc đua phát triển vaccine
Giới khoa học quốc tế đang khẩn trương phát triển vaccine phòng chủng Bundibugyo. Các ứng viên tiềm năng gồm vaccine Ervebo của Merck, thuốc MBP 134 của Mapp Biopharmaceutical và vaccine VesiculoVax của Auro Vaccines. Công ty NanoViricides cho biết thuốc NV-387, hiện được thử nghiệm điều trị bệnh đậu mùa khỉ, có thể hiệu quả với Bundibugyo nhờ cơ chế mồi nhử virus. Một vaccine mRNA từ Trung Quốc cũng cho thấy triển vọng trên chuột. Hiện tại, các biện pháp y tế công cộng như phát hiện nhanh ca bệnh, cách ly, truy vết người tiếp xúc, phòng ngừa và kiểm soát lây nhiễm, tổ chức mai táng an toàn và huy động cộng đồng vẫn là chủ chốt. Tiến sĩ Daniela Manno nhấn mạnh các biện pháp này đã thành công trong đại dịch Ebola Tây Phi 2014-2016 và có thể giúp khống chế đợt bùng phát hiện nay nếu triển khai nhanh chóng và hiệu quả.
