Dự án UNFPA-MSD giảm tử vong mẹ thành công tại vùng dân tộc thiểu số
Nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và tăng cường tiếp cận dịch vụ y tế sinh sản tại các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Quỹ Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNFPA) phối hợp cùng Bộ Y tế và với sự hỗ trợ tài chính từ Quỹ MSD cho các bà mẹ, đã triển khai Dự án “Không để ai bị bỏ lại phía sau: Các can thiệp đổi mới sáng tạo nhằm giảm tử vong mẹ tại các vùng dân tộc ít người của Việt Nam”. Dự án này được thực hiện từ năm 2021 đến 2025 tại 60 xã khó khăn thuộc 6 tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, và sẽ kết thúc vào cuối tháng 3/2026 sau khi hoàn thành Báo cáo đánh giá cuối kỳ.
Thành tựu và thách thức trong giảm tử vong mẹ
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức nhấn mạnh: “Việt Nam tự hào là một trong những điểm sáng trên thế giới về thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững. Đặc biệt, vào năm 2015, Việt Nam là một trong sáu quốc gia đạt được mục tiêu thiên niên kỷ về giảm tử vong mẹ.” Cụ thể, tỷ số tử vong mẹ (MMR) toàn quốc đã giảm đáng kể từ 165/100.000 ca đẻ sống năm 2000 xuống còn khoảng 46 ca/100.000 ca đẻ sống vào năm 2023.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức lớn về sự bất bình đẳng. Tỷ số tử vong mẹ tại các vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là khu vực miền núi và dân tộc thiểu số, vẫn cao gấp 2-3 lần so với mức trung bình quốc gia, có nơi lên tới 100-150 ca/100.000 ca đẻ sống. Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức chia sẻ: “Bộ Y tế đã và đang triển khai nhiều giải pháp quyết liệt nhằm thu hẹp khoảng cách này. Trong Chương trình mục tiêu quốc gia về y tế, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, chúng tôi đặt ưu tiên hàng đầu vào việc chăm sóc sức khỏe bà mẹ và Kế hoạch hóa gia đình cho đồng bào dân tộc thiểu số và vùng khó khăn.”
Kết quả ấn tượng từ dự án
Báo cáo tại hội nghị cho thấy dự án đã đạt được những kết quả quan trọng. Trong suốt 4 năm triển khai, không ghi nhận trường hợp tử vong bà mẹ nào trên tất cả các địa bàn dự án. Thành công này được thúc đẩy bởi nỗ lực toàn diện thông qua đào tạo hơn 200 cán bộ y tế và 650 tình nguyện viên cộng đồng, tiếp cận 17.000 thành viên cộng đồng thông qua 2.300 sự kiện địa phương.
Các chỉ số cải thiện đáng kể bao gồm:
- Tỷ lệ bà mẹ dân tộc thiểu số được chăm sóc thai sản thiết yếu tăng gấp ba lần, từ 11% lên 36%.
- Tỷ lệ sinh con tại cơ sở y tế tăng gần gấp đôi, từ 29,9% lên 57,1%.
- Tỷ lệ sinh tại cơ sở y tế đạt 100% ở Bắc Kạn và tỷ lệ chăm sóc sau sinh đạt 98,3% ở Đắk Nông.
Phản hồi từ các đối tác quốc tế
Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, nhận định: “Sáng kiến này cho thấy các phương pháp tiếp cận đổi mới và phù hợp với văn hóa có thể tháo gỡ những rào cản mà phụ nữ dân tộc thiểu số phải đối mặt khi tiếp cận dịch vụ sức khỏe bà mẹ. Những bài học kinh nghiệm cung cấp bằng chứng vững chắc để định hướng chính sách quốc gia và địa phương.”
Bà Katharina Geppert, Tổng Giám đốc MSD Việt Nam, bổ sung: “Kết quả của sáng kiến kéo dài 4 năm này cho thấy khi đổi mới sáng tạo, sự tham gia của cộng đồng và quan hệ đối tác chặt chẽ kết hợp lại, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những thay đổi có ý nghĩa về sức khỏe bà mẹ - ngay cả ở những cộng đồng xa xôi nhất.”
Định hướng tương lai và mở rộng mô hình
Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thể chế hóa và lồng ghép các thực hành tốt từ dự án vào Chương trình mục tiêu quốc gia. Ông cho rằng: “Những kết quả của dự án cần được phổ biến rộng rãi vượt ra ngoài phạm vi 60 xã dự án. Bộ Y tế đã có chủ trương chuẩn hóa mô hình đào tạo cô đỡ thôn bản, quy trình giám sát hỗ trợ và tài liệu truyền thông lồng ghép văn hóa.”
Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, khẳng định: “Cải thiện sức khỏe bà mẹ ở các vùng sâu, vùng xa và vùng dân tộc thiểu số vẫn là ưu tiên hàng đầu của quốc gia đối với ngành y tế. Những bằng chứng chất lượng từ dự án này sẽ cung cấp thông tin cho việc thiết kế và giám sát thực hiện các kế hoạch hành động quốc gia.”
Bộ Y tế cam kết nỗ lực hết mình để đạt được các mục tiêu Phát triển bền vững, bao gồm giảm tử vong mẹ vào năm 2030, đồng thời cảm ơn sự hỗ trợ quý báu từ UNFPA và MSD, mong muốn tiếp tục đồng hành để mỗi ca sinh đều an toàn.
